Bật flash sao ảnh xấu hơn? Lỗi không tại flash, tại chỗ nó đứng

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Tắt flash, ảnh đẹp hơn. Vậy flash để làm gì?

Chắc bạn từng gặp cảnh này: đi tiệc tối, bật flash lên chụp bạn bè, về xem lại thì mặt ai cũng bóng như thoa dầu, mắt đỏ, sau lưng in một cái bóng đen cứng ngắc lên tường. Tắt flash chụp lại, ảnh tối hơn nhưng nhìn dễ chịu hơn hẳn. Từ đó nhiều người cho flash vào danh sách “thứ nên né”.

Mình cũng từng nghĩ vậy. Cho tới khi hiểu ra: ảnh flash xấu không phải tại flash, mà tại chỗ nó đứng. Hiểu chỗ này rồi, flash từ thứ mình né thành thứ khá hữu dụng.

Nguồn sáng nhỏ, nằm sát ống kính

Nguồn sáng càng nhỏ thì bóng đổ càng cứng, càng sắc cạnh. Một bóng đèn trần trơ trụi cho bóng cứng hơn một ô cửa sổ lớn.

Flash gắn trên máy là một nguồn sáng nhỏ xíu, và nó nằm sát ống kính. Hai thứ đó cộng lại thành đúng ba lỗi bạn thấy: ánh sáng đi thẳng vô mặt nên da bóng dầu; bóng đổ thẳng ra sau lưng thành mảng đen cứng; và vì đèn gần ống kính quá, không có góc nào để tạo khối, mặt phẳng lì như dán.

Mắt đỏ (red-eye) cũng từ đây mà ra. Đèn quá gần ống kính nên ánh sáng rọi vào mắt rồi dội từ đáy mắt về thẳng ống. Đáy mắt có nhiều mạch máu, nên cái dội lại có màu đỏ.

Việc làm được ngay: tránh được thì đừng đánh flash thẳng mặt. Mọi cách bên dưới đều xoay quanh một chuyện, đưa ánh sáng ra khỏi cái vị trí sát ống kính đó.

Flash cóc: yếu, chỉ với tới 2–3 mét

Flash cóc (pop-up flash) là cái flash nhỏ gắn sẵn trên nhiều máy, bật là bật nắp nhảy lên. Máy Zf của mình thì không có. Ngoài chuyện nhỏ và sát ống, nó còn một giới hạn nữa: yếu.

Flash cóc chỉ với tới khoảng 2–3 mét. Xa hơn là hụt sáng rất nhanh. Chụp tiệc, bàn đầu sáng trưng, bàn sau mờ mờ, phông phía sau đen thui. Đó không phải lỗi đo sáng, là flash không với tới.

Dùng flash cóc, bạn giữ chủ thể trong tầm nó với tới, và chấp nhận phía sau sẽ tối.

Hắt trần: biến cả cái trần thành nguồn sáng

Cách làm flash đẹp lên rõ rệt là hắt trần (bounce). Flash rời gắn trên máy có đầu xoay được. Thay vì chĩa vô mặt, mình chĩa nó lên trần trắng. Ánh sáng đập lên trần rồi toả xuống khắp phòng. Nguyên cái trần trở thành nguồn sáng, lớn hơn cái đèn nhỏ xíu kia rất nhiều lần.

Nguồn sáng lớn thì ánh sáng mềm: mặt bớt bóng dầu, bóng đổ tan ra, mặt có khối vì sáng đến từ trên xuống chứ không từ ngay ống kính.

Trần cao quá thì ánh sáng hắt về yếu, trần có màu thì ảnh ám theo màu đó. Gặp vậy bạn hắt sang tường trắng gần đó.

Giảm công suất: flash chỉ bù, không át

Flash đâu cần lúc nào cũng đánh hết cỡ. Trên flash hoặc trong menu máy có mục bù trừ flash. Bạn giảm −1, −2 stop để flash chỉ bù thêm chút sáng chứ không át ánh sáng có sẵn trong phòng. Ảnh vẫn giữ được không khí đèn vàng của quán, của tiệc, chỉ có mặt người rõ hơn.

Ban ngày cũng dùng được. Chụp ngược sáng, mặt người tối thui vì trời sau lưng sáng quá. Thêm một chút flash nhẹ cho sáng mặt mà trời vẫn còn chi tiết, không cháy. Dân chụp gọi là fill flash (flash bù sáng).

Thử giảm −1 trước rồi nhìn lại mặt người.

Tốc độ màn trập đi với flash

Có flash thì phải nhớ tốc độ đồng bộ (sync speed). Nhiều máy chỉ đồng bộ flash tới 1/200–1/250 giây; bài Tốc độ màn trập đã nói chuyện này. Đặt nhanh hơn, màn trập chưa mở hết khung thì flash đã loé xong, ảnh dính một dải đen.

Ngược lại, chụp ban đêm mà muốn giữ nền sáng, mình hạ tốc xuống 1/15. Flash loé rất ngắn nên đóng băng người đứng trước; màn trập mở lâu hơn nên gom thêm được ánh sáng của nền phía sau. Người rõ, đèn phố, đèn quán còn nguyên thay vì đen thui. Bạn thử 1/15 rồi giữ máy cho chắc.

Có khi không cần flash

Thiệt ra nhiều lúc không cần flash luôn, chỉ cần ống kính sáng hơn. Cùng một căn phòng, đổi từ ống kit sang ống 50 mm f/1.8 là lượng sáng vào máy đã khác nhiều, vì lỗ sáng mở to hơn (bài Khẩu độ đã nói). Mặt người được chiếu bằng chính ánh sáng có sẵn trong phòng, nên giữ được chiều sâu, không bị cái đèn sát ống làm phẳng.

Khác nhau bao nhiêu sáng giữa hai ống đó, mình để dành cho bài Ống kit với ống 50 mm. Còn giờ, thiếu sáng, bạn thử mở khẩu trước khi với tay bật flash.

Điện thoại cũng y chang

Điện thoại không ngoại lệ. Cái đèn LED nằm sát ống kính, nên mặt dễ bóng, bóng đổ cứng, y như máy ảnh.

Thay vì bật nó, bạn tắt đi rồi bước gần một nguồn sáng khác: đèn quán, cửa sổ, bảng hiệu. Có điện thoại thứ hai thì bật màn hình lên làm đèn hắt, mặt sáng lớn hơn cái LED nhiều.

Chụp tối, bạn tìm ánh sáng có sẵn trước. Flash để sau cùng.

Nhìn lại một lượt

Vấn đề	Vì sao	Làm gì
Mặt bóng dầu, bóng đen cứng	Nguồn sáng nhỏ, sát ống kính	Hắt trần hoặc tường trắng
Mắt đỏ	Đèn quá gần ống kính	Đưa ánh sáng ra khỏi ống: hắt trần
Phía sau đen thui	Flash cóc chỉ với 2–3 m	Giữ chủ thể trong tầm, hoặc hạ tốc 1/15 giữ nền
Flash át hết không khí	Đánh hết cỡ	Giảm −1, −2 stop
Dải đen trong ảnh	Tốc nhanh hơn 1/200–1/250	Về tốc đồng bộ hoặc chậm hơn

Ghi nhớ nhanh

• Flash xấu vì nhỏ và sát ống kính: sáng thẳng mặt, bóng cứng, mắt đỏ.
• Flash cóc chỉ với tới 2–3 mét, xa hơn là đen.
• Hắt trần hoặc tường trắng: cả trần thành nguồn sáng lớn, ánh sáng mềm.
• Giảm −1, −2 stop để flash chỉ bù, không át ánh sáng có sẵn; đồng bộ 1/200–1/250, giữ nền đêm thì hạ 1/15.
• Thiếu sáng: mở khẩu, tìm ánh sáng có sẵn trước, flash để sau cùng.

Tối nay bạn thử chụp cùng một người hai tấm: một tấm flash thẳng mặt, một tấm chĩa flash lên trần, không có flash rời thì tắt flash và kéo người đó lại gần cửa sổ. Đặt hai tấm cạnh nhau, bạn thấy khác chỗ nào? Còn ống kit với ống 50 mm f/1.8 nên mua cái nào, bài sau mình kể.