Chụp đêm thiếu sáng: mắt thấy rõ, sao máy chụp đen thui hay đầy hạt?

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Mắt thấy rõ, máy chụp ra đen thui

Buổi tối trong phòng khách, chỉ bật một ngọn đèn bàn. Mắt bạn thấy rõ mọi thứ. Giơ máy lên bấm một tấm, ra hai kiểu: hoặc đen thui, hoặc sáng đủ mà nhìn kỹ thì đầy hạt.

Bài Chống rung kết bằng câu hỏi: có chống rung rồi thì chụp đêm cầm tay được tới đâu? Bài này trả lời luôn: chụp đêm và trong nhà thiếu sáng, bạn chỉnh cái gì trước, cái gì sau, và mấy chỗ dễ vấp ngoài chuyện rung.

Thiếu sáng là lúc cả tam giác bị ép

Bài Tam giác phơi sáng đã nói ảnh sáng hay tối do ba thứ: khẩu độ (lỗ sáng to hay nhỏ), tốc độ màn trập (mở bao lâu) và ISO (máy khuếch đại tín hiệu lên bao nhiêu). Ban ngày sáng dư, xoay cái nào cũng còn chỗ bù.

Ban đêm, cả ba cùng bị ép sát giới hạn: khẩu mở hết vẫn thiếu, tốc hạ chậm thì rung, ISO đẩy lên thì hạt. Không thắng được cả ba, nên câu hỏi không phải “chỉnh gì” mà là chỉnh cái nào trước, để cái phải hy sinh là cái ít đau hơn cả.

Thứ tự mình chỉnh: khẩu, tốc, rồi mới ISO

Mình chỉnh theo thứ tự này, tối quá bạn cứ làm y vậy:

Bước	Chỉnh gì	Vì sao
1	Mở khẩu hết cỡ	Lấy thêm sáng mà không mất gì ngoài vùng nét mỏng đi
2	Hạ tốc tới giới hạn cầm tay	Chậm hơn là rung; có chống rung thì chậm thêm được
3	ISO để sau cùng	Khuếch đại tín hiệu là khuếch đại luôn hạt

Bước 1 là chỗ ống 50 mm f/1.8 ăn tiền: lỗ sáng to, chụp trong nhà khác hẳn ống kit. Bài Khẩu độ có nói mở khẩu lớn thì vùng nét mỏng, nên chụp người bạn nhớ nhắm đúng mắt.

Bước 2 là giới hạn cầm tay: tốc chậm tới mức tay bạn còn giữ nổi, thường tính bằng 1 chia tiêu cự. Ống 50 mm thì cỡ 1/50 giây. Có chống rung thì chậm thêm được, bài Chống rung đã nói kỹ.

Bước 3, ISO, để sau cùng vì nó không tạo thêm ánh sáng. ISO chỉ là máy khuếch đại tín hiệu đã thu được, tín hiệu yếu thì hạt lên theo (bài ISO có giải thích). Hai bước trên làm hết rồi vẫn tối, lúc đó mới tăng ISO, vừa đủ thôi.

Chân máy: như có đèn miễn phí

Có chân máy thì khỏe hẳn. Máy không còn phải giữ bằng tay, nên giới hạn ở bước 2 biến mất: đặt máy lên chân, ISO về 100, mở màn trập 2 tới 10 giây, ảnh đêm sạch như ban ngày. Ánh sáng ít thì cho máy gom lâu hơn, vậy thôi.

Một chỗ hay quên: lúc bấm nút, ngón tay cũng làm máy rung, phơi mấy giây là thấy ngay. Bạn bật hẹn giờ 2 giây, bấm xong buông tay, máy tự chụp khi đã đứng yên.

Không có chân máy thì kê máy lên bàn hay lan can. Tối nay bạn thử kê máy chụp một tấm nha.

Đo sáng đêm: đêm thì phải tối chứ

Đo sáng ban đêm có một cái bẫy: mình cứ muốn kéo mọi thứ sáng như ban ngày. Máy cũng muốn vậy, vì đo sáng mặc định kéo cảnh về mức xám trung bình. Kết quả là cảnh đêm bị đẩy sáng, hạt nhiều, đèn cháy trắng, nhìn lại chẳng còn ra đêm.

Bài Đo sáng và histogram đã nói histogram (biểu đồ độ sáng) chỉ là bản đồ, không phải điểm số. Chụp đêm, histogram lệch về bên trái là bình thường, vì cảnh của bạn tối thật. Mình chỉ kiểm hai chỗ: mặt người đủ thấy và đèn không cháy trắng. Chụp xong, bạn phóng to kiểm đúng hai chỗ đó.

Màu đêm loạn: chọn một nguồn sáng

Màu ban đêm cũng hơi loạn. Đèn đường vàng, đèn LED xanh, chung một khung hình là màu trộn tùm lum. Bài Cân bằng trắng đã nói máy chỉ chọn được một nhiệt độ màu cho cả tấm, nên một nguồn đúng thì nguồn kia lệch.

Cách dễ là chụp RAW rồi chỉnh màu sau, bài RAW và JPEG có nhắc. Cách thứ hai, không cần phần mềm: chọn một nguồn sáng rồi cho người đứng dưới nó. Chụp người, bạn né chỗ hai màu đèn trộn nhau trên mặt, nửa vàng nửa xanh thì phần mềm cũng khó cứu đẹp.

Lấy nét đêm: tìm một mép sáng

Lấy nét ban đêm máy hay rà tới rà lui. Bài Lấy nét tự động đã nói máy cần cạnh rõ để bám, mà trong tối cạnh nào cũng nhoè đi, máy không có gì để so.

Mẹo mình hay dùng: nhắm vào bóng đèn, bảng hiệu, mép áo đang được đèn rọi, khoá nét rồi mới bố cục lại. Bí quá thì chuyển sang lấy nét tay, phóng to màn hình, xoay vòng nét tới khi mép sáng gọn lại. Máy bắt hoài không được, bạn đừng bấm bừa, tìm một mép sáng trước đã.

Sọc màu khi kéo vùng tối lên

Có khi ảnh đêm về kéo sáng vùng tối lên, tự nhiên bầu trời hay bức tường ra mấy dải sọc màu, như cầu vồng mà xấu. Không hẳn do bạn chỉnh sai. Nó liên quan tới lượng thông tin ảnh giữ được, gọi là bit: vùng tối giữ ít thông tin, kéo mạnh lên thì các bậc sáng tách ra thành sọc.

Vì sao ra sọc thì để một bài riêng về bit. Giờ gặp sọc, bạn đừng kéo vùng tối quá mạnh. Tối thì cứ để nó tối một chút.

Điện thoại: màn hình bảo giữ yên là giữ thiệt

Điện thoại chơi kiểu khác. Cảm biến nhỏ nên một tấm đơn trong tối rất hạt, bài Cảm biến full-frame/APS-C/điện thoại có nói. Vậy nên chế độ đêm chụp liền nhiều tấm rồi chồng lại, phần giống nhau giữ, phần hạt ngẫu nhiên triệt bớt.

Chồng nhiều tấm thì các tấm phải giống nhau, nên lúc màn hình bảo giữ yên, nói thiệt là giữ thiệt nha. Bạn đứng yên 2 tới 3 giây. Chụp người thì nhắc họ đứng yên luôn, người nhúc nhích là mặt nhoè dù tay bạn vững.

Ghi nhớ nhanh

• Thiếu sáng là lúc cả tam giác bị ép: mở khẩu, chậm tốc, ISO sau cùng.
• Có chân máy thì ISO về 100, phơi 2–10 giây, hẹn giờ 2 giây; không có thì kê máy lên bàn.
• Đo sáng đêm: histogram lệch trái là bình thường, chỉ kiểm mặt người và đèn.
• Màu đèn trộn: chụp RAW, hoặc chọn một nguồn sáng rồi đứng dưới nó.
• Lấy nét: nhắm vào mép sáng; điện thoại thì đứng yên 2–3 giây.

Tối nay bạn thử một cặp ảnh cùng cảnh: một tấm cầm tay đẩy ISO, một tấm kê máy ISO 100 phơi vài giây. Tấm nào bạn thích hơn, và bạn có lỡ kéo đêm sáng như ban ngày không? Còn nếu bật flash lên thì sao, ảnh flash sao hay xấu vậy? Bài sau nói chuyện đó.