Ống kính kêu rè rè hay im re: 5 kiểu motor lấy nét giấu bên trong

← BlogReview thiết bị · 7 phút đọc

Ba ống kính, ba tiếng kêu

Hôm đó mình có ba ống kính trên bàn và một thân máy. Gắn ống đầu tiên, nhấn nửa nút, nghe “rè rè” một nhịp rồi nét. Ống thứ hai thì im re, chỉ thấy khung hình đổi. Ống thứ ba cũng im, mà nét tới trước khi mình kịp để ý. Cùng một thân máy, cùng một chủ thể, khác nhau chỉ ở cái ống.

Bài Lấy nét tự động đã kể máy đo lệch pha để biết phải dịch nhóm thấu kính về phía nào và bao xa. Còn phần “dịch” là việc của một cái motor lấy nét (focus motor) nằm trong ống. Motor lấy nét không chỉ có Linear với Step như nhiều người hay nhắc, thực ra có khá nhiều kiểu, mỗi kiểu một tính nết.

Siêu âm dạng vòng: khoẻ, hợp ống tele lớn

Loại đầu tiên là siêu âm dạng vòng (ring-type ultrasonic). Trong ống có một vòng gốm áp điện rung ở tần số siêu âm, tai người không nghe được; rung đó được chuyển thành chuyển động quay, đẩy vòng lấy nét xoay. Motor này mạnh và nhanh, kéo được cụm kính nặng, nên hay có trên ống tele lớn và các ống thiết kế cho máy DSLR.

Mỗi hãng gọi một tên riêng, kiểu Canon gọi là USM, Nikon gọi là SWM, nhưng nguyên lý tương tự nhau. Chụp ảnh thì mình thấy rất ổn. Còn khi quay phim, chuyển nét đôi khi không mượt bằng các loại motor đời mới, hơi giật nhịp.

Motor bước (STM): êm, hợp quay phim

Loại thứ hai là motor bước (stepping motor), hay gọi tắt là STM. Nó quay theo từng bước nhỏ, nên hoạt động êm, chuyển nét mượt, khá hợp quay phim. Có thiết kế dùng bánh răng, có loại dùng trục vít (lead screw) để truyền động trực tiếp hơn, nhanh và êm hơn nữa.

Đổi lại, khi phải di chuyển cụm kính nặng, tốc độ có thể chậm hơn. Ống kit và ống phổ thông cho người quay vlog hay dùng loại này. Mình gắn thử thì đúng là gần như không nghe tiếng, mic trên máy cũng không bắt được tiếng motor.

Linear: cuộn dây và nam châm, gần như không tiếng

Loại thứ ba là motor tuyến tính (linear motor), cái tên nghe nhiều trên ống máy không gương lật đời mới. Nó hoạt động kiểu cuộn dây và nam châm, giống nguyên lý cái loa: thay vì quay bánh răng, lực từ đẩy cụm kính chạy thẳng tới lui. Vì ít chi tiết truyền động, nó gần như không phát tiếng và có thể lấy nét rất nhanh.

Cái ống “nhanh như chớp” trên bàn mình hôm đó là ống linear. Mỗi hãng cũng đặt tên riêng: Sony gọi XD Linear, Fujifilm gọi LM, Canon có loại VCM. Cụm kính nặng thì một motor không đủ, nên có ống gắn hai, thậm chí bốn motor; ví dụ một ống 70-200 mm đời mới của Sony dùng tới bốn motor XD Linear để kéo mấy nhóm kính cùng lúc.

Siêu âm đẩy thẳng: nhanh của siêu âm, êm của motor bước

Còn một loại ít người để ý: siêu âm đẩy thẳng, ví dụ Nano USM của Canon. Nó vẫn dùng phần tử áp điện như siêu âm dạng vòng, nhưng cỡ nhỏ và tạo chuyển động thẳng thay vì quay. Kết quả là gom được tốc độ nhanh của siêu âm với cách vận hành êm của motor bước. Hiểu đơn giản: nhanh như siêu âm, mượt như motor bước.

Loại này hay nằm trong ống tầm trung đời sau, vừa chụp vừa quay đều ổn. Mình thử kéo nét chậm lúc quay thì mượt, không giật; chuyển sang chụp ảnh thì vẫn bắt nét rất nhanh.

Ống không có motor: mượn motor thân máy

Nhưng không phải ống nào cũng có motor bên trong. Một số ống đời máy phim tự động và DSLR cũ (ví dụ các ống Nikon AF, AF-D) dựa vào motor nằm trong thân máy. Ở ngàm có một trục vít nhỏ; motor trong thân quay trục vít đó để kéo nhóm kính lấy nét. Dân chơi gọi là screw-drive (truyền động trục vít). Đây là kiểu ống kêu rè rè rõ hẳn so với mấy ống còn lại mình thử.

Điểm phải biết trước khi mua: nếu gắn ống đó lên thân máy không có motor tương thích, bạn có thể phải lấy nét bằng tay. Một số thân DSLR phổ thông không có motor trong thân, và ngàm chuyển từ ống DSLR sang máy không gương lật cũng không có motor. Mua ống cũ mà quên chuyện này là về nhà chỉ còn xoay tay.

Hai motor, hai nhóm kính: giảm thở nét

Một số ống kính đời mới còn kết hợp hai motor để điều khiển hai nhóm kính riêng biệt. Nhờ vậy máy lấy nét nhanh hơn, chụp gần vẫn sắc. Thiết kế này cũng có thể giảm thở nét (focus breathing), tức khung hình thay đổi kích thước một chút khi mình chuyển nét lúc quay phim.

Bài Quay video khác chụp ảnh có nhắc, chuyển nét lúc quay mà khung “thở” thì người xem thấy ngay, nên người quay để ý chuyện này hơn người chụp.

Năm kiểu, gom lại một bảng

Kiểu motor	Tiếng và tốc độ	Hợp việc gì
Siêu âm dạng vòng	Khoẻ, nhanh; chuyển nét lúc quay đôi khi chưa mượt	Ống tele lớn, ống cho DSLR, chụp ảnh
Motor bước (STM)	Êm, mượt; cụm kính nặng thì chậm hơn	Ống phổ thông, quay phim
Linear	Gần như không tiếng, rất nhanh	Ống máy không gương lật đời mới, cả chụp lẫn quay
Siêu âm đẩy thẳng (Nano USM)	Nhanh như siêu âm, êm như motor bước	Ống tầm trung vừa chụp vừa quay
Screw-drive (không motor trong ống)	Kêu rõ, tuỳ motor thân máy	Ống cũ, cần thân máy có motor

Từ hôm đó, chọn ống mình không nhìn mỗi tiêu cự với khẩu độ nữa. Chữ STM, USM, Linear trên tên ống cho biết trước nó sẽ kêu hay êm, và chuyển nét lúc quay có mượt hay không.

Ghi nhớ nhanh

• Motor lấy nét quyết định: ống kêu hay êm, nét nhanh hay chậm, quay phim chuyển nét mượt hay giật.
• Siêu âm dạng vòng: khoẻ, hợp tele lớn và DSLR. Motor bước: êm, hợp quay. Linear: gần như không tiếng, rất nhanh.
• Siêu âm đẩy thẳng (Nano USM): gom cái nhanh của siêu âm với cái êm của motor bước.
• Ống không có motor phải nhờ motor trong thân máy; thân không có motor thì xoay tay.
• Hai motor cho hai nhóm kính: nét nhanh hơn, chụp gần sắc, giảm thở nét.

Ống kính bạn đang dùng lấy nét êm hay kêu rè rè? Thử nhấn nửa nút trong phòng yên, để tai sát ống, rồi kể mình nghe nó thuộc kiểu nào.