Chụp chim bằng M4/3: 1000 mm cầm tay và máy lưu ảnh trước cả lúc bấm

← BlogReview thiết bị · 7 phút đọc

Con chim bay mất trước khi mình kịp bấm

Buổi đầu mình đi chụp chim gần như trắng tay. Con chim đậu trên cành cách mấy chục mét, nhìn qua ống tele thường vẫn thấy bé tí. Vừa canh nét xong, nó cất cánh. Ngón tay nhấn xuống thì trong khung chỉ còn cái cành đang rung.

Hai cái khó nằm ngay đó: cần tầm với rất xa, và cần bắt được khoảnh khắc nhanh hơn phản xạ của người. Nhiều người chụp thiên nhiên chọn hệ M4/3 vì nó giải hai bài này theo cách riêng. Mình mượn một bộ OM System đi chụp vài buổi, kể lại cái được và cái phải đổi.

1000 mm mà vẫn cầm tay

Bài Vì sao người quay phim chọn M4/3 đã nói hệ này có hệ số crop 2. Ống 150–400 mm của hệ này cho góc nhìn tương đương 300–800 mm. Trong ống có sẵn một bộ nhân tiêu cự (teleconverter) 1,25 lần, gạt một cái là lên tương đương 1000 mm.

Con số làm mình để ý hơn là cân nặng: cả ống khoảng 1,9 kg. Tầm với như vậy mà vẫn một tay đỡ ống, một tay cầm thân, đứng chụp cả buổi sáng được. Bài Góc nhìn có nói tiêu cự dài thì khung hẹp lại; ở tương đương 1000 mm, con chim cách mấy chục mét đã choán gần hết khung.

Từ “Leica châu Á” tới OM System

Ngày xưa dân chơi máy hay gọi Olympus là “Leica châu Á”. Người thiết kế Yoshihisa Maitani mê máy Leica từ nhỏ, làm ra dòng Pen nhỏ gọn rồi chiếc OM-1. Năm 1972 máy ra mắt với tên M-1, Leica phản đối vì trùng tên dòng M, nên Olympus đổi thành OM-1. Chữ OM bây giờ là từ đó mà ra.

Năm 2008, Olympus cùng Panasonic khởi xướng hệ M4/3. Từ đầu năm 2021, mảng máy ảnh chuyển sang OM Digital Solutions, máy mới mang tên OM System. Chiếc OM-1 Mark II mình cầm là máy OM System, gốc gác vẫn từ Olympus.

Một ngàm, hai nhà làm ống

Điểm mình thích ở hệ này là chung ngàm. Máy OM System gắn được ống Leica DG của Panasonic, còn ống OM cũng dùng được trên máy Lumix. Một hệ ngàm, hai nhà làm ống kính.

Một điểm nhỏ cần biết: chống rung phối hợp giữa thân và ống thường chỉ chạy đủ khi cùng hãng. Gắn chéo vẫn chụp bình thường, vẫn có chống rung trong thân.

Chống rung 8,5 stop, hãng công bố

Ở tiêu cự dài, rung nhẹ cũng làm khung hình nhảy rõ. Bài Chống rung đã nói cơ chế IBIS (chống rung trong thân) dịch cảm biến ngược chiều tay rung. Trên OM-1 Mark II, hãng công bố chống rung trong thân đạt tới 8,5 stop theo chuẩn đo CIPA.

Mình ghi rõ “hãng công bố”, vì thực tế còn tuỳ tiêu cự, cách cầm máy và tốc độ chụp. Nhưng nhìn qua kính ngắm ở tương đương 800 mm, khung hình đứng yên hơn hẳn lúc tắt chống rung. Canh con chim trên cành bằng tay không mà khung không trôi, với mình đó là phần hữu ích hơn cả.

Pro Capture: máy lưu ảnh trước cả lúc bấm

Tính năng mình thấy đặc biệt là Pro Capture. Nhấn nửa nút chụp, máy bắt đầu ghi ảnh liên tục vào bộ nhớ tạm. Khi nhấn hết nút, máy lưu luôn cả những tấm đã chụp trước thời điểm bấm. Nói cách khác, máy chụp giùm bạn khoảnh khắc bạn chưa kịp phản ứng.

Pro Capture: nhấn nửa nút là máy bắt đầu chụp liên tục vào bộ nhớ tạm. Lúc chim rời cành bạn mới kịp nhấn hết nút, máy lưu cả những khung đã chụp trước đó. Hình trên: OM-1 Mark II 120 hình/giây khi khoá nét, 50 hình/giây khi lấy nét liên tục. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Chim cất cánh nhanh hơn phản xạ của mình, nên buổi thứ hai mình bật Pro Capture, nhấn nửa nút và chờ. Con chim vừa rời cành, mình bấm, về xem thì có cả chuỗi khung từ lúc nó còn đậu tới lúc xoè cánh. OM-1 Mark II đạt tới 120 hình mỗi giây khi khoá nét và sáng, hoặc 50 hình mỗi giây khi lấy nét liên tục.

AI tìm chim, cảm biến đọc nhanh

Bài Lấy nét tự động có nói “lấy nét vào đâu” là việc của phần nhận diện. OM-1 Mark II có nhận diện chủ thể bằng AI, với chế độ dành riêng cho chim. Máy tìm con chim trong khung rồi bám nét theo nó, mình đỡ phải tự canh điểm nét, chỉ lo giữ khung.

Phía sau là cảm biến xếp chồng (stacked sensor) 20 megapixel, đọc dữ liệu nhanh. Đọc nhanh thì máy mới chụp liên tục được ở tốc độ kể trên và theo kịp những cú bật bất ngờ của con chim.

Thân 511 g, chịu mưa nhẹ, và cái giá phải trả

Thân OM-1 Mark II nặng khoảng 511 g tính cả pin, chống bụi nước chuẩn IP53. Đi rừng gặp mưa nhẹ, mình vẫn chụp tiếp được khi dùng đúng cách. Đổi lại, cảm biến nhỏ vẫn có giới hạn: chim trong tán cây tối hoặc lúc chiều tà, ảnh dễ nhiễu sớm hơn, đúng như bài Vì sao người quay phim chọn M4/3 đã nói. Chiều muộn mình phải đẩy ISO lên và chấp nhận hạt.

Đổi bớt	Lấy về
Khả năng chụp thiếu sáng, nhiễu sớm hơn khi tối	Tầm với tương đương 300–800 mm, gạt lên 1000 mm
Chống rung phối hợp chỉ đủ khi thân và ống cùng hãng	Bộ máy gọn: thân 511 g, ống 1,9 kg, cầm tay được
Phải chọn ống kỹ hơn khi cần xoá phông	Pro Capture, 120 hình mỗi giây, AI nhận diện chim

Hệ M4/3 chấp nhận bớt khả năng chụp thiếu sáng để đổi lấy tầm với xa, bộ máy gọn và nhiều công cụ bắt khoảnh khắc. Chụp chim ban ngày thì theo mình đó là cách đổi hợp lý; hay chụp lúc chạng vạng thì bạn cân nhắc kỹ hơn.

Ghi nhớ nhanh

• Ống 150–400 mm trên M4/3 cho góc như 300–800 mm, gạt bộ nhân 1,25 lần lên 1000 mm, ống khoảng 1,9 kg.
• OM System là tên mới của mảng máy ảnh Olympus từ đầu 2021; chung ngàm M4/3, gắn chéo ống Leica DG được.
• Chống rung trong thân hãng công bố 8,5 stop; chống rung phối hợp chỉ đủ khi thân và ống cùng hãng.
• Pro Capture lưu cả khung trước lúc bấm; 120 hình mỗi giây khoá nét, 50 hình mỗi giây lấy nét liên tục; AI nhận diện chim.
• Thân 511 g, IP53; cảm biến nhỏ nên chim trong tán tối, chiều tà dễ nhiễu sớm hơn.

Bạn đã từng chụp được con chim nào ưng ý chưa, và lúc đó dùng tiêu cự bao nhiêu? Kể mình nghe. Nếu chưa, thử một buổi sáng ra công viên gần nhà với ống tele đang có, chờ con chim cất cánh, bạn sẽ hiểu vì sao mình mê Pro Capture.