← BlogCũ mà hay · 7 phút đọc
“Máy cơ” không phải chữ để khen máy xịn, mà nói cách máy hoạt động: màn trập chạy bằng lò xo, rút pin ra vẫn chụp. Muốn gọi cho đúng thì nhìn vào thứ ghi hình: ghi lên phim là máy phim, ghi bằng cảm biến là máy số. Máy phim cũng có đời thuần cơ, bán cơ rồi tự động. Zf dáng cổ nhưng bên trong là cảm biến full-frame, nên là máy số. Và khung phim 35 mm cỡ 24×36 mm chính là gốc của chữ full-frame.
“Anh chụp bằng máy cơ à?”
Mình đứng ngoài đường cầm con Zf, có bạn ghé lại hỏi: “Anh chụp bằng máy cơ à?” Mình cười, nói không. Bạn ấy nhìn cái vòng xoay tốc độ, lớp da bọc, dáng máy cổ cổ, nên đoán vậy cũng phải. Hồi trước mình cũng từng nhầm y chang.
Về nhà mình làm một thử nghiệm nhỏ: đặt con Zf cạnh một chiếc máy phim cũ, rồi rút pin cả hai cùng lúc. Máy phim vẫn “cạch” một tiếng, cần gạt lên phim nhảy, màn trập mở đóng như thường. Zf thì đen màn hình, đèn tắt, im re. Nhìn giống nhau mà khác hẳn.
Chữ “cơ” nói về cách máy chạy, không nói xịn hay dở
Nhiều người dùng “máy cơ” như một lời khen: máy to, nhìn chuyên nghiệp. Thật ra chữ cơ (mechanical) chỉ nói máy hoạt động bằng cơ cấu lò xo, bánh răng, cần gạt, không cần điện. Nó không nói máy nào xịn hay dở.
Muốn phân biệt máy cho đúng, mình nhìn vào thứ ghi lại hình ảnh. Ảnh được ghi lên phim thì đó là máy phim. Ảnh được ghi bằng cảm biến (sensor) rồi xuất ra file thì đó là máy kỹ thuật số. Bài Cảm biến full-frame/APS-C/điện thoại đã kể cảm biến ghi ảnh thế nào, ở đây chỉ cần nhớ một ý: có cảm biến là máy số, không cần biết dáng ngoài ra sao.
Máy thuần cơ: rút pin vẫn chụp
Ví dụ rõ ràng là chiếc Nikon FM2, ra đời năm 1982. Lên phim bằng cần gạt, chọn tốc độ bằng vòng xoay trên đỉnh máy. Màn trập chạy nhờ cơ cấu lò xo: bạn gạt cần là lên dây, bấm cò là lò xo bung, màn trập mở rồi đóng. Cả quá trình không cần một giọt điện nào.
Viên pin trong FM2 chỉ nuôi đèn đo sáng. Hết pin thì đèn tắt, bạn tự đoán sáng hoặc dùng máy đo rời, còn máy vẫn chụp được tới 1/4000 giây. Tốc độ đó với một màn trập thuần cơ đời 1982 là một con số đáng nể; bài Tốc độ màn trập có nhắc màn trập làm việc ra sao.
Mấy chục năm, không pin, không mạch, vẫn chụp. Đó mới là “máy cơ” theo đúng nghĩa.
Bán cơ: máy phim nhưng hết pin là chịu
Nhưng không phải máy phim nào cũng chụp được khi hết pin. Chiếc Nikon FE, cùng thời với FM2, dùng mạch điện để canh thời gian màn trập. Hết pin là chịu: máy chỉ còn đúng một tốc dự phòng 1/90 giây, gọi là M90, đủ để chụp tạm chứ không chọn được gì khác.
Vẫn lên phim bằng cần gạt, vẫn là máy phim, nhưng đã có điện chen vào. Dân chơi gọi là bán cơ. Ranh giới “cơ” nằm ở màn trập có cần pin hay không, chứ không nằm ở chuyện có phim hay không.
Máy phim tự động: vẫn là phim, không còn thuần cơ
Rồi máy phim tự động xuất hiện: có mô-tơ lên phim, có lấy nét tự động. Bấm cò là máy tự lấy nét, tự lên phim. Rút pin ra thì đứng im hoàn toàn.
Nó vẫn là máy phim, vì ảnh vẫn ghi lên phim. Nhưng nó không còn thuần cơ nữa. Nếu bạn gọi những chiếc này là “máy cơ” thì đã lệch rồi, dù chúng cũng to, cũng thay được ống kính, cũng nhìn rất chuyên nghiệp.
Xếp lại cho dễ nhìn:
| Máy | Thứ ghi ảnh | Rút pin ra thì sao |
|---|---|---|
| FM2 (thuần cơ) | Phim | Vẫn chụp đủ tốc độ, chỉ mất đèn đo sáng |
| FE (bán cơ) | Phim | Chỉ còn một tốc dự phòng 1/90 giây |
| Máy phim tự động | Phim | Đứng im |
| Zf (máy số dáng cổ) | Cảm biến | Đứng im |
Zf: cổ bên ngoài, số bên trong
Zf của mình có vòng xoay tốc độ, vòng bù sáng và lớp da bọc nhìn rất cổ điển. Cầm lên ai cũng tưởng máy phim. Nhưng bên trong là một cảm biến full-frame. Có gương hay không gương, dáng cổ hay hiện đại, hễ ghi ảnh bằng cảm biến thì vẫn là máy số.
Có chỗ dễ lẫn: Zf có cả màn trập cơ lẫn màn trập điện tử (electronic shutter). Nghĩa là trong máy vẫn có một bộ phận cơ thật. Nhưng màn trập cơ của nó do điện điều khiển, rút pin là nằm im. Có bộ phận cơ không có nghĩa là máy cơ. Bài Tốc độ màn trập có nhắc hai loại màn trập này.
Vì sao nhầm, và chữ full-frame từ đâu ra
Ngoài tiệm, người ta hay gọi máy to, thay được ống kính là “máy cơ”, để phân biệt với điện thoại. Cách gọi này có từ hồi máy phim còn phổ biến, rồi theo quán tính sang cả máy số. Thêm cái dáng retro của mấy máy đời mới nữa, nhầm cũng dễ hiểu, không có gì phải ngại.
Mà có một chi tiết vui mình rất thích: khung phim 35 mm có kích thước 24×36 mm, đúng bằng cảm biến full-frame. Chữ full-frame từ đó mà ra: cảm biến “đủ khung” so với khung phim cũ. Bài Cảm biến full-frame/APS-C/điện thoại có nói kỹ hơn.
Đồ cũ không mất đi, nó chỉ đổi chỗ đứng. Thang ASA của phim sống tiếp trong con số ISO trên máy số, bài ISO có kể. Khung phim 24×36 mm cũng vậy, nó sống tiếp trong cái cảm biến nằm sau ống kính của bạn.
Gọi sao cho đúng
Vậy mình cứ gọi rõ ràng: máy phim hay máy số. Muốn khen một chiếc máy nhìn chuyên nghiệp, cứ nói “máy thay được ống kính”, khỏi cần gọi máy cơ. Còn chữ “máy cơ” để dành cho đúng những chiếc như FM2, rút pin ra vẫn chụp.
Gọi đúng tên cũng là một cách trân trọng. Nếu bạn có dịp cầm một chiếc máy thuần cơ, cứ rút pin ra bấm thử một cái. Nghe tiếng “cạch” đó, bạn sẽ hiểu vì sao chữ “cơ” đáng được giữ cho riêng nó.
Ghi nhớ nhanh
- “Cơ” nói cách máy hoạt động: màn trập lò xo, không cần pin. Không phải lời khen máy xịn.
- Phân biệt bằng thứ ghi ảnh: phim thì máy phim, cảm biến thì máy số.
- Máy phim có ba đời: thuần cơ (FM2, rút pin vẫn chụp), bán cơ (FE, hết pin còn 1/90 giây), tự động (hết pin đứng im).
- Zf dáng cổ, có màn trập cơ, nhưng ghi bằng cảm biến full-frame nên là máy số.
- Full-frame = 24×36 mm = đúng khung phim 35 mm.
Nhà bạn còn chiếc máy phim nào không? Rút pin ra bấm thử xem nó còn “cạch” hay đứng im, rồi kể mình nghe nó thuộc đời nào nhé.
Thử ngay trên Giả lập ống kính
Mở Giả lập ống kính mfoto, để ý khung hình ở các tiêu cự khác nhau: khung đó chính là cỡ 24×36 mm của cảm biến full-frame, bằng đúng khung phim 35 mm. Đổi tiêu cự và khẩu độ để xem góc nhìn và vùng nét thay đổi trên cùng một khung đó.
Cần hình đẹp để bán hàng? mfoto làm giúp bạn
Bài trên là phần kiến thức mình chia sẻ. Còn công việc chính của mfoto là làm hình cho sản phẩm của bạn:
- Chụp ảnh sản phẩm: ánh sáng đúng cho từng chất liệu, từ chai lọ, đồ kim loại tới quần áo.
- Ảnh sản phẩm tạo bằng AI: từ ảnh sản phẩm thật, làm thêm bối cảnh và concept mà không cần dựng set.
- Video clip sản phẩm bằng AI: clip ngắn cho TikTok, Reels và quảng cáo.
Xem bản clip trên TikTok
Mỗi bài kiến thức đều có bản clip khoảng 100 giây, dựng 3D để nhìn là hiểu. Theo dõi kênh để không lỡ tập mới.