P, A, S, M và Auto: 3 hãng 3 tên, nên để máy ở chữ nào?

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Mượn máy bạn, nhìn vòng xoay mà không biết chọn gì

Mình có lần mượn máy Canon của bạn đi chơi. Cầm máy Nikon quen rồi, lật lên đỉnh máy tìm chữ A để chụp như mọi khi thì không thấy, chỉ có Av với Tv. Đứng ngẩn ra một lúc. Hoá ra cùng một chế độ, mỗi hãng gọi một kiểu.

Bài này gom lại cho gọn: bốn chữ P, A, S, M làm gì, ô Auto khác P ở đâu, và bảng đối chiếu tên của ba hãng Nikon, Canon, Sony. Đọc xong, cầm máy hãng nào bạn cũng biết vặn tới chữ nào.

Vòng chế độ quyết định ai chỉnh cái gì

Bài Tam giác phơi sáng đã nói mỗi tấm ảnh là ba thứ ghép lại: khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO. Vòng chế độ (mode dial) thực ra chỉ trả lời một câu: trong ba thứ đó, máy lo phần nào, mình lo phần nào.

Đi từ Auto tới M là mình giành dần quyền về tay. Không có chế độ nào “xịn” hơn chế độ nào; chỉ có chế độ hợp với tình huống đang chụp.

Auto: máy quyết gần như mọi thứ

Auto là để máy tự quyết gần như mọi thứ, từ phơi sáng tới ISO và cân bằng trắng. Nikon ghi AUTO, trên Nikon Zf là ô màu xanh ngay cần gạt chế độ. Canon gọi là A+ (Scene Intelligent Auto), Sony gọi là AUTO (Intelligent Auto).

Dễ dùng, bấm là có ảnh. Cái giá là ảnh ra theo ý máy, chưa chắc theo ý mình: muốn phông mờ hơn, hay muốn tấm ảnh tối đi cho có không khí, Auto không cho bạn can thiệp mấy. Mình để Auto khi đưa máy nhờ người khác chụp giùm, còn tự chụp thì chuyển qua mấy chữ bên cạnh.

P: máy chọn cặp khẩu-tốc, mình giữ phần còn lại

P là chế độ chương trình (Program). Máy chọn khẩu độ và tốc độ, còn ISO, cân bằng trắng hay bù sáng vẫn do mình. Khác Auto ở chỗ đó: máy lo hai thông số, mình vẫn cầm phần còn lại.

Điểm hay của P là dịch chương trình (program shift): xoay vòng lệnh, máy đổi sang cặp khẩu-tốc khác mà vẫn giữ độ sáng tương đương. Ví dụ máy đang chọn f/4 với 1/250 giây, xoay vòng lệnh thì thành f/5.6 với 1/125, xoay tiếp thành f/8 với 1/60; thước đo sáng đứng yên, chỉ có vùng nét và độ bắt chuyển động đổi.

Đi chơi, cần chụp nhanh thì P rất tiện: giơ máy là chụp, mà vẫn chỉnh được ISO hay bù sáng khi cần.

A hay Av: mình chọn khẩu, máy lo tốc

A trên Nikon và Sony, Av trên Canon (Aperture value), đều là ưu tiên khẩu độ. Mình chọn số f, máy tự chọn tốc độ cho đủ sáng.

Chọn khẩu tức là chọn vùng nét, chuyện bài Khẩu độ đã nói. Chụp chân dung muốn hậu cảnh mờ thì mở khẩu lớn. Chụp sản phẩm cần nhiều chi tiết rõ thì khép xuống f/8. Mình chỉ đổi số f, tốc độ tự nhảy theo, không phải tính.

Người chụp lâu hay để máy ở chế độ này, vì với phần lớn tấm ảnh, thứ mình muốn nắm là vùng nét, còn tốc độ chỉ cần đủ nhanh để không rung.

S hay Tv: mình chọn tốc, máy lo khẩu

S trên Nikon và Sony, Tv trên Canon (Time value), là ưu tiên tốc độ. Mình chọn tốc độ màn trập, máy chọn khẩu.

Dùng khi chuyển động là thứ quan trọng. Chụp trẻ chạy hoặc thể thao, thử 1/1000 giây để bắt đứng chuyển động. Muốn dòng nước mềm như sương thì dùng tốc chậm hơn hẳn, và nhớ chân máy, vì tay cầm ở tốc chậm là rung. Bài Tốc độ màn trập có bàn kỹ chuyện nhanh chậm này.

M: tự tay cả hai, và mẹo ISO tự động

M là chỉnh tay (Manual): mình đặt cả khẩu lẫn tốc. Hợp khi chụp với đèn studio, hoặc khi cần một loạt tấm sáng y nhau, kiểu chụp cả bộ ảnh sản phẩm cùng tông. Ở A hay S, máy đo sáng lại mỗi tấm nên sáng có thể lệch; ở M thì tấm nào cũng như tấm nấy.

Mẹo nhỏ mình hay dùng: M cộng ISO tự động. Mình giữ khẩu và tốc theo ý, máy tự đổi ISO để đủ sáng. Trời tối dần, mình không phải xoay gì, máy đẩy ISO lên. Cần sáng hơn hay tối hơn thì vẫn dùng bù sáng được. Bài ISO có nói ISO lên cao thì nhiễu, nên vẫn nên liếc xem máy đang đẩy tới đâu.

Canon trên dòng EOS R còn có Fv (Flexible-priority AE): khẩu, tốc, ISO, mỗi thông số có công tắc riêng, muốn cái nào tự động, cái nào tay thì chọn từng cái. Coi như gom P, A, S, M vào một chỗ.

Bảng đối chiếu ba hãng

Chế độ	Nikon / Sony	Canon
Tự động	AUTO	A+
Chương trình	P	P
Ưu tiên khẩu độ	A	Av
Ưu tiên tốc độ	S	Tv
Chỉnh tay	M	M
Chọn từng thông số tự động hay tay	—	Fv (dòng EOS R)

Nhìn bảng là thấy: khác nhau chỉ ở hai chữ A và S. Canon lấy chữ đầu của Aperture value và Time value; Nikon và Sony lấy chữ đầu của Aperture và Shutter. Cùng một ý.

Riêng Nikon Zf: cần gạt và vòng tốc độ

Nikon Zf không có vòng chế độ tròn như nhiều máy khác. P, S, A, M nằm trên một cần gạt quanh vòng ISO, thêm ô AUTO màu xanh. Trên đỉnh máy còn có một vòng tốc độ riêng, nhìn rất cổ điển.

Chỗ dễ lộn: vòng tốc độ đó chỉ có tác dụng ở S và M. Để P hay A thì xoay vòng tốc độ, máy không đổi gì, vì lúc đó tốc độ là máy đang tự chọn. Mình gặp mấy bạn mới cầm Zf cứ thắc mắc “sao xoay mà không ăn”, là vì vậy.

Ghi nhớ nhanh

• Auto: máy quyết gần hết, kể cả ISO và cân bằng trắng. Canon ghi A+, Sony ghi AUTO.
• P: máy chọn cặp khẩu-tốc, mình chỉnh ISO, cân bằng trắng, bù sáng; xoay vòng lệnh để đổi cặp mà giữ độ sáng.
• A (Av): mình chọn khẩu, lo vùng nét. S (Tv): mình chọn tốc, lo chuyển động.
• M: tự tay cả hai; M cộng ISO tự động là mẹo hay khi ánh sáng thay đổi.
• Tên ba hãng khác nhau, ý giống nhau; trên Nikon Zf vòng tốc độ chỉ ăn ở S và M.

Bạn đang để máy ở chữ nào? Nếu lâu nay chỉ dùng Auto, thử một buổi để A, chọn một số f rồi chụp cả buổi không đổi, xem ảnh có “theo ý mình” hơn không rồi kể mình nghe.