Cảm biến M4/3 chỉ bằng 1/4 full-frame, sao nhiều người quay phim vẫn chọn?

← BlogReview thiết bị · 7 phút đọc

Máy nhỏ xíu mà quay cả ngày

Mình hay gặp cảnh này ở đám cưới hay sự kiện: anh quay phim cầm một bộ máy nhỏ xíu trên gimbal, đi lướt qua lướt lại cả buổi mà tay không run. Hỏi ra thì máy dùng cảm biến Micro Four Thirds, gọi tắt là M4/3, loại cảm biến chỉ cỡ một phần tư full-frame.

Bài Cảm biến full-frame/APS-C/điện thoại đã nói cảm biến càng lớn càng hứng nhiều sáng. Vậy một cảm biến bé thế này thì có gì mà dân quay phim chọn? Mình có dịp cầm một bộ M4/3 đi quay vài buổi, kể lại cho bạn cái được và cái mất.

M4/3 nhỏ cỡ nào

Cảm biến M4/3 khoảng 17 × 13 mm. Full-frame là 36 × 24 mm. Đặt hai tấm chồng lên nhau, M4/3 chỉ lấp được cỡ một phần tư diện tích. Hệ số crop (crop factor) của M4/3 là 2: gắn ống 25 mm lên M4/3, góc nhìn giống ống 50 mm trên full-frame.

Hai cảm biến vẽ đúng tỉ lệ, cùng góc dưới trái: full-frame 36 × 24 mm và M4/3 17 × 13 mm. Diện tích M4/3 cỡ một phần tư, hệ số crop 2: ống 12 mm cho khung như 24 mm trên full-frame, f/2.8 cho vùng nét như f/5.6. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Con số 2 này sẽ theo mình suốt bài, vì nó vừa là cái lợi vừa là cái thiệt của hệ máy này.

Ưu 1: vùng nét sâu gần gấp đôi

Cùng khung hình và cùng số f, M4/3 cho vùng nét (depth of field) sâu gần gấp đôi full-frame. Quay ở f/2.8, độ mờ phông gần giống full-frame quay ở f/5.6. Bài Độ sâu trường ảnh có giải thích vì sao cảm biến nhỏ lại nét sâu hơn.

Chụp ảnh thì nhiều người thấy đây là điểm trừ, vì khó xoá phông. Nhưng quay phim lại khác. Người trong khung cứ tiến lên lùi xuống, vùng nét mỏng là mặt trượt nét liên tục. Với M4/3, mình quay người đang đi mà vẫn giữ nét trên mặt dễ hơn hẳn, ít phải lo máy bám nét kịp hay không.

Ưu 2: gọn nhẹ, tele dài gấp đôi

Cảm biến nhỏ nên thân máy và ống kính cũng nhỏ theo. Gắn lên gimbal, cả bộ nhẹ, mô-tơ gimbal đỡ gồng, cầm tay đi quay cả ngày đỡ mỏi hơn so với bộ full-frame. Đi quay du lịch, quay sự kiện di chuyển nhiều, cái nhẹ này đáng tiền.

Hệ số crop 2 còn làm ống tele như “dài gấp đôi”. Ống 100–400 mm trên M4/3 cho góc nhìn tương đương 200–800 mm trên full-frame. Quay chim, quay thể thao, quay sân khấu từ xa, bạn có tầm với rất dài mà ống kính vẫn vác nổi.

Ưu 3: gắn được đủ loại ống

Ngàm M4/3 cách cảm biến chỉ khoảng 19 mm, gọi là flange focal distance. Khoảng này ngắn nên chỉ cần một ngàm chuyển là gắn được nhiều ống cũ và ống quay phim của các hệ khác. Ai mê ống lấy nét tay đời cũ thì đây là một sân chơi rộng.

Có loại ngàm chuyển đặc biệt gọi là speed booster, bên trong có thấu kính thu ảnh còn 0,71 lần. Thu lại như vậy thì góc nhìn gần với Super 35 (cỡ cảm biến quen thuộc của máy quay phim) và ảnh sáng thêm khoảng một stop. Vừa rộng hơn, vừa sáng hơn, bù lại được phần nào cái thiệt của cảm biến nhỏ.

Ngoài ra, nhiều máy M4/3 có chống rung trong thân khá tốt (bài Chống rung đã nói về cơ chế này) và quay liên tục không giới hạn thời gian. Quay phỏng vấn dài, quay sự kiện, không phải canh đồng hồ để bấm lại.

Nhược 1: thiếu sáng, thiệt gần hai stop

Giờ tới phần mình thấy rõ ngay khi quay tối. Diện tích cảm biến nhỏ hơn khoảng bốn lần, nên khi cùng khung hình và cùng tốc độ màn trập, M4/3 hứng ít sáng hơn full-frame gần hai stop. Hai stop là nhiều: quay trong nhà hàng, quay buổi tối ngoài phố, ISO phải đẩy lên và nhiễu hiện sớm hơn.

Cách mình xử lý: thêm một đèn nhỏ, hoặc dùng ống kính khẩu lớn. Bài ISO và bài Khẩu độ đã nói hai cái này bù cho nhau thế nào. Có đèn thì hình sạch ngay, nhưng nghĩa là phải vác thêm đồ, bớt đi cái gọn nhẹ vừa khen ở trên.

Nhược 2: khó xoá phông, góc rộng cần ống ngắn

Vùng nét sâu là ưu khi quay người di chuyển, nhưng thành nhược khi bạn muốn hậu cảnh mờ tan. Muốn phông mờ nhiều trên M4/3, phải dùng ống khẩu lớn hơn so với full-frame cùng khung.

Góc rộng cũng cần tiêu cự ngắn hơn: muốn góc nhìn tương đương 24 mm trên full-frame, M4/3 cần ống 12 mm. Bài Góc nhìn có nói tiêu cự ngắn hơn không có nghĩa là ống rẻ hơn hay dễ làm hơn.

Thêm một điểm nhỏ nữa: khả năng giữ chi tiết ở vùng sáng và vùng tối trong cùng một khung thường kém cảm biến lớn một chút. Quay ngược sáng hay cảnh có cửa sổ sáng gắt, bạn cần canh phơi sáng kỹ hơn.

Đổi gì lấy gì

Mất	Được
Quay tối thiệt gần 2 stop	Vùng nét sâu gần gấp đôi, dễ giữ nét người di chuyển
Khó xoá phông thật mỏng	Bộ máy gọn nhẹ, tele dài gấp đôi
Góc rộng cần ống ngắn hơn, dải sáng-tối hẹp hơn chút	Ngàm 19 mm gắn đủ ống, speed booster +1 stop

Nhìn bảng này thì rõ: M4/3 đổi bớt khả năng quay tối và xoá phông để lấy nét sâu, gọn nhẹ và gắn được đủ loại ống. Không có hệ nào hơn hẳn, chỉ có hệ hợp với kiểu quay của bạn hơn.

Ghi nhớ nhanh

• M4/3 khoảng 17 × 13 mm, cỡ một phần tư full-frame, hệ số crop 2.
• Cùng khung, cùng số f: vùng nét sâu gần gấp đôi, f/2.8 mờ phông cỡ f/5.6 full-frame.
• Gọn nhẹ, ống 100–400 cho góc nhìn như 200–800; ngàm cách cảm biến 19 mm nên gắn được nhiều ống.
• Speed booster 0,71 lần: góc gần Super 35, sáng thêm khoảng một stop.
• Thiếu sáng thiệt gần hai stop; muốn phông mờ hay góc rộng phải chọn ống kỹ hơn.

Bạn đang quay bằng cảm biến cỡ nào, và buổi quay gần đây bạn thiếu cái gì hơn: thiếu sáng, hay thiếu nét sâu? Kể mình nghe, biết đâu chọn hệ máy dễ hơn khi bạn trả lời được câu này.