Đọc bảng MTF trong một phút: nhìn ba chỗ là biết ống giữ nét ra sao

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Tờ giấy ai cũng bỏ qua

Mở hộp ống kính mới, bạn hay thấy một tờ giấy mỏng gấp đôi, in một cái đồ thị toàn đường cong. Mình đoán phần lớn mọi người lấy ống ra gắn lên máy, còn tờ giấy thì nhét lại vào hộp hoặc quên luôn. Mình cũng từng vậy.

Cái đồ thị đó là bảng MTF (Modulation Transfer Function). Nghe tên hơi doạ, nhưng chỉ cần nhìn đúng ba chỗ trên bảng, bạn đã hiểu ống kính giữ độ nét ra sao từ tâm ảnh ra tới góc. Không cần công thức gì cả.

Hai trục: từ tâm ra góc, và giữ được bao nhiêu

Trục ngang là khoảng cách tính từ tâm ảnh ra tới góc. Mức 0 ở bên trái là đúng tâm; con số ở đầu bên phải, 21,6, là góc ảnh trên cảm biến full-frame (bài Cảm biến full-frame/APS-C/điện thoại có nói về cỡ cảm biến này). Đọc từ trái sang phải tức là đi từ giữa ảnh ra mép ảnh.

Trục dọc cho biết ống kính giữ lại được bao nhiêu. Mức 1 ở trên cùng là trọn vẹn, không mất gì; càng xuống thấp thì càng mất đi. Nhớ hai trục này là bạn đã đọc được nửa bảng rồi.

Bốn đường: tương phản và chi tiết, liền và đứt

Trên bảng thường có bốn đường, chia thành hai cặp.

Cặp ở trên, ghi số 10, là đường vạch to. Nó nói về độ tương phản: ảnh nhìn có nổi, có trong hay hơi đục. Đường này cao thì ảnh ra khỏi máy đã thấy căng, không phải kéo nhiều khi hậu kỳ.

Cặp ở dưới, ghi số 30, là đường vạch mịn. Nó nói về chi tiết nhỏ: sợi tóc, gọng kính, vân vải có tách ra rõ không. Đường này thường nằm thấp hơn đường 10, vì chi tiết càng mịn thì ống càng khó giữ.

Trong mỗi cặp lại có một nét liền và một nét đứt. Đó là hai hướng vạch khác nhau trên tấm bảng đo. Khoảng cách giữa hai nét này có ý nghĩa, mình nói ở chỗ nhìn thứ ba bên dưới.

Bảng MTF rút gọn (minh hoạ, không phải số đo của một ống cụ thể): trục ngang là khoảng cách từ tâm ảnh (0) ra góc full-frame (21,6 mm), trục dọc là giữ lại được bao nhiêu (1 = trọn vẹn). Cặp đường 10 nói về tương phản, cặp đường 30 nói về độ nét chi tiết; nét liền và nét đứt là hai hướng đo, càng sát nhau bokeh càng êm. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Chỗ đầu tiên: đường cao hay thấp

Chỗ đầu tiên mình nhìn là độ cao của đường. Càng cao càng tốt, đơn giản vậy. Đường 10 cao thì tương phản tốt, đường 30 cao thì chi tiết tốt.

Nhưng đừng dừng ở đây. Nhiều ống có đường rất cao ở sát mép trái, tức ở tâm ảnh, rồi tụt dần. Cái khó là phần còn lại của khung hình.

Chỗ thứ hai: đường phẳng hay rơi

Chỗ thứ hai là hình dạng của đường khi đi từ trái sang phải. Đường phẳng, giữ gần như cùng một độ cao tới tận mép phải, nghĩa là ống nét đều từ tâm tới góc. Chụp sản phẩm, chụp nhóm người đứng dàn ngang, chụp kiến trúc, bạn sẽ quý kiểu ống này.

Đường rơi xuống nghĩa là càng ra góc ống càng mất nét, góc ảnh dễ mềm. Bài Tật ống kính có nói chuyện mềm mép khi mở khẩu lớn; bảng MTF chính là chỗ hãng cho bạn thấy trước điều đó, trước cả khi bạn bấm tấm nào.

Chỗ thứ ba: nét liền và nét đứt sát hay tách

Chỗ thứ ba hơi tinh hơn: nhìn khoảng cách giữa nét liền và nét đứt trong cùng một cặp. Hai nét càng sát nhau thì ống vẽ hai hướng đều nhau, và mình thấy bokeh (vùng mờ ngoài vùng nét) thường tròn và êm hơn. Hai nét tách xa nhau thì vùng rìa ảnh có thể hơi dẹt hoặc xoáy, đốm sáng ở góc không còn tròn.

Người thích chụp chân dung xoá phông nên xem kỹ chỗ này.

Áp vào hai ống 50 f/1.8

Mình đem ba chỗ này áp vào hai ống 50 f/1.8 mình từng chụp thử.

Nikon Z 50 f/1.8 S: đường trên cao, đường dưới phẳng tới gần góc, nét liền với nét đứt sát nhau. Đọc bảng đã đoán được ống này nét đều và bokeh êm, và ảnh mình chụp đúng là vậy.

TTArtisan 50 f/1.8 NEO: đường trên cũng cao và chạy ngang, nhưng đường dưới thấp hơn, võng xuống rồi gồ lên một chút, tới góc thì rơi mạnh; hai nét liền và đứt tách nhau hơn. Nhìn vào ảnh thật thì chi tiết ở góc mềm hơn và đốm đèn ở rìa không tròn bằng, đúng như bảng báo trước.

Nói cho rõ: không phải ống này hay, ống kia dở. Mỗi ống có tính cách riêng, và bảng MTF giúp bạn biết trước tính cách đó.

Bảng không nói được gì

Có mấy điều cần nhớ để khỏi tin bảng quá mức.

Một là, đây là tính toán trên giấy của hãng, không phải đo từng ống thật trong tay bạn, và thường vẽ ở khẩu mở lớn.

Hai là, bảng im lặng về nhiều thứ quan trọng: lấy nét có ăn không, chụp ngược sáng có loá không, màu sắc ra sao, độ bền thế nào. Toàn là chuyện phải cầm ống chụp mới biết.

Ba là, mỗi hãng vẽ một kiểu. Trong ví dụ trên, TTArtisan in thêm đường ở f/5.6, còn Nikon chỉ in f/1.8. Vì vậy mình so hình dạng đường giữa hai bảng, chứ không đem con số của hãng này đặt cạnh con số của hãng kia.

Chỗ nhìn	Đọc thế nào	Nói lên điều gì
Cao hay thấp	Đường càng gần mức 1 càng tốt	Tương phản (đường 10) và chi tiết (đường 30)
Phẳng hay rơi	Giữ độ cao tới mép phải, hay tụt dần	Nét đều tới góc, hay góc mềm
Liền và đứt sát hay tách	Khoảng cách giữa hai nét cùng cặp	Bokeh tròn êm, hay rìa dẹt, xoáy

Ghi nhớ nhanh

• Trục ngang: từ tâm (0) ra góc full-frame (21,6). Trục dọc: giữ được bao nhiêu, 1 là trọn vẹn.
• Đường 10 là tương phản, đường 30 là chi tiết; nét liền và nét đứt là hai hướng vạch.
• Ba chỗ nhìn: cao hay thấp, phẳng hay rơi, liền đứt sát hay tách.
• Bảng là tính toán của hãng ở khẩu mở lớn; không nói về lấy nét, loá, màu, độ bền.
• Hai hãng vẽ khác nhau: so hình dạng, đừng so con số.

Bạn còn giữ tờ giấy trong hộp ống kính của mình không? Lấy ra, nhìn ba chỗ đó rồi so với tấm ảnh bạn thích hay không thích từ ống ấy, xem bảng có nói đúng tính cách của nó không. Còn trước khi mua ống kính cần xem gì, bài sau mình nói.