Kéo thanh màu lên 50 ảnh vẫn đục: vì sao phải chỉnh sáng trước, màu sau?

← BlogKiến thức máy ảnh · 6 phút đọc

Kéo màu lên 50, ảnh gắt mà vẫn đục

Bài trước mình chụp lon nước đã ra dáng, bóng đẹp, nhưng màu xỉn. Phản xạ đầu tiên của hầu hết người mới, và của mình hồi trước, là tìm thanh màu kéo lên. Mình thử kéo lên 50: ảnh gắt, loè loẹt, mà nhìn vẫn đục, như có lớp sương phủ lên.

Rồi mình trả thanh màu về 0, chỉ chỉnh sáng cho đúng. Tự nhiên màu tươi lên, dù chưa tăng màu chút nào. Vậy kéo thanh màu có cứu được ảnh xỉn không? Cứu được một phần, nhưng không phải việc đầu tiên. Lý do nằm ở cách máy ghi màu.

Màu và sáng dính liền nhau

Mỗi điểm ảnh có ba con số: đỏ, lục, lam, gọi chung là RGB. Màu nằm ở chênh lệch giữa ba số đó. Còn sáng tối là chuyện cả ba cùng cao hay cùng thấp.

Ảnh thiếu sáng thì ba số đều thấp, chênh lệch giữa chúng ít đi, mắt mình nhìn thấy màu xỉn. Kéo thanh màu lúc này là ép giãn một chênh lệch vốn đã nhỏ, nên mảng màu dễ bệt và nhiễu lộ ra. Còn nếu nâng sáng cho đúng, cả ba số lên theo, chênh lệch rõ ra, màu tự về mà không cần ép.

Mỗi điểm ảnh có ba cột đỏ, lục, lam. Ảnh thiếu sáng: ba cột đều thấp, chênh nhau ít nên màu xỉn. Chỉnh sáng cho cả ba cùng nâng lên, chênh lệch hiện rõ, màu tự tươi mà chưa cần đụng thanh màu. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Điểm đen, điểm trắng: lớp sương biến mất

Ảnh xỉn thường có một dấu hiệu chung: màu đen chưa ra đen, cả tấm như phủ sương. Mình làm theo đúng thứ tự này.

Chỉnh phơi sáng tổng (exposure) trước cho cả ảnh sáng đúng. Rồi kéo điểm đen (blacks) xuống tới khi histogram vừa chạm mép trái. Tiếp theo kéo điểm trắng (whites) lên sát mép phải, nhưng đừng để dữ liệu tràn qua mép mà mất.

Lúc này dải sáng giãn ra hết chiều rộng. Nhìn lại ảnh, màu đã tươi hơn hẳn dù thanh màu vẫn nằm ở 0. Bài Đo sáng và histogram đã nói cách đọc hai mép đó, đây là lúc dùng tới.

Ba chỗ vừa chỉnh, sáng tổng, điểm đen, điểm trắng, thật ra tương ứng với ba điểm trên một đường cong (curves). Kéo con trượt nào cũng là đang bẻ đường cong ở một chỗ. Phần đó hơi dài, mình để dành bài Đường cong riêng; giờ dùng ba con trượt là đủ.

Hai chỗ thanh màu bó tay

Có hai vùng mà kéo gì cũng không cứu được.

Vùng cháy trắng: cả ba số chạm trần, không còn chênh lệch nào để khôi phục màu. Nắp lon đỏ mà cháy thì thành mảng trắng, kéo màu lên bao nhiêu cũng chỉ ra xám.

Vùng đen mất chi tiết: ba số đã về sàn, kéo sáng lên chỉ thấy hạt nhiễu, không thấy hình. Bài ISO có nhắc chuyện nhiễu lộ ra khi kéo sáng vùng tối, cũng là chuyện này.

Thành ra việc này phải lo từ lúc chụp: mình nhìn histogram trên máy để dữ liệu đừng dính chặt vào hai mép. Chụp RAW cho thêm chỗ xoay, bài RAW và JPEG có nói, nhưng cháy hẳn thì RAW cũng chịu.

Vibrance trước, Saturation sau

Sáng đúng rồi mà màu vẫn nhạt, lúc đó mình mới đụng thanh màu. Phần mềm chỉnh ảnh thường có hai thanh, nhìn giống nhau nhưng làm khác nhau.

Thanh	Làm gì	Với da người
Vibrance (độ sống động)	Nâng màu nhạt nhiều hơn màu đã đậm	Chừa tông da
Saturation (độ bão hoà)	Đẩy đều mọi màu	Da dễ chuyển cam

Mình ưu tiên Vibrance. Chụp sản phẩm, mình thử kéo khoảng 10 tới 20 thôi, rồi đặt món hàng thật bên cạnh màn hình mà so. Màu hàng phải gần với ngoài đời, khách nhận hàng mà thấy khác ảnh là mất lòng tin, đẹp mấy cũng không bù lại được.

Mắt quen màu rất nhanh

Mắt mình thích nghi màu nhanh lắm. Nhìn ảnh đậm một hồi là thấy bình thường, rồi lại kéo thêm, rồi lại thấy bình thường. Cứ vậy mà ảnh đi xa dần màu thật, còn mình thì không nhận ra.

Mình có hai cách chống. Một là bật tắt so trước sau liên tục, và nhìn vào mấy chỗ mình biết chắc màu thật: da người, nền trắng trên nhãn, nắp đỏ. Hai là chỉnh xong để đó mươi phút, đi làm việc khác, quay lại coi. Thường sẽ thấy mình kéo hơi quá tay, và kéo lùi lại một chút.

Ba bước cho ảnh sản phẩm

Với ảnh sản phẩm, mình đi đúng ba bước, không đảo.

Bước 1, sáng: phơi sáng tổng, rồi điểm đen, điểm trắng. Bước 2, trắng: cân bằng trắng cho nhãn trắng ra trắng, bài Cân bằng trắng đã nói cách làm. Bước 3, màu: Vibrance trước, Saturation sau, mức tăng nhẹ, hiếm khi cần quá 20.

Đảo thứ tự thì hay phải làm lại: màu tươi rồi mới sửa trắng, cả tấm đổi tông, lại phải chỉnh màu lần nữa. Đi đúng thứ tự thì bước sau chỉ việc tinh chỉnh nhẹ trên nền bước trước.

Ghi nhớ nhanh

• Màu nằm ở chênh lệch ba số RGB; sáng là cả ba cùng lên xuống. Ảnh tối thì màu xỉn.
• Chỉnh sáng trước: phơi sáng tổng, điểm đen chạm mép trái, điểm trắng sát mép phải.
• Cháy trắng và đen mất chi tiết thì không cứu được; nhìn histogram lúc chụp.
• Vibrance trước Saturation; chụp sản phẩm kéo khoảng 10 tới 20, hiếm khi quá 20.
• Mắt quen màu nhanh: bật tắt so trước sau, để mươi phút rồi coi lại.

Bạn hay kéo thanh màu lên bao nhiêu? Lần tới thử trả về 0, chỉ kéo điểm đen và điểm trắng, rồi đặt cạnh tấm cũ mà so. Màu lon ổn rồi, đổi sang chụp người lại gặp chuyện khác: sao mặt to mũi, bè má? Không phải tại ống kính đâu, bài sau mình kể.