Bố cục: 3 quy tắc đủ dùng để ảnh hết giống ảnh thẻ

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Cùng máy, cùng người, sao tấm này đẹp hơn?

Mình hay gặp cảnh này: hai người đứng cạnh nhau chụp cùng một bạn, cùng loại máy, tiêu cự, khẩu độ, ISO y chang nhau. Về coi lại, tấm của người này nhìn có gu, tấm của người kia như ảnh thẻ. Không phải tại máy, không phải tại cài đặt. Khác mỗi chỗ đứng của người chụp.

Mấy bài trước toàn nói chuyện trong máy: khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO, lấy nét. Bài này nói thứ không nằm trong menu nào hết: bố cục (composition), tức là bạn đặt cái gì ở đâu trong khung hình, và bạn đứng chỗ nào để bấm. Ba quy tắc dưới đây là đủ xài cho đa số tình huống.

Quy tắc 1: nền cho sạch

Trước khi bấm, bạn thử nhìn ra sau lưng người ta một cái. Cột điện mọc trên đầu, thùng rác góc trái, người lạ lọt vô khung. Lúc chụp mắt mình chỉ dán vô mặt người, không thấy mấy thứ đó; về mở máy ra mới giật mình.

Tưởng phải vào phần mềm xoá mới cứu được, thiệt ra bước sang trái một bước là cột điện đã ra khỏi đầu người ta rồi. Dọn nền bằng chân trước khi bấm, rẻ hơn dọn bằng chuột nhiều.

Nếu bạn đã đọc bài Độ sâu trường ảnh thì có thêm một cách nữa: mở khẩu lớn cho nền mờ đi. Nhưng mờ chỉ giúp nền bớt rối, chứ cột điện mờ vẫn là cột điện mọc trên đầu. Dọn bằng chân vẫn là bước đầu tiên.

Quy tắc 2: đường một phần ba

Trong menu máy nào cũng có mục bật lưới. Bạn bật lưới 3×3 lên, khung hình chia thành chín ô bằng nhau. Hai đường dọc, hai đường ngang cắt nhau ở bốn điểm. Đó là đường một phần ba (rule of thirds).

Cách dùng: đặt mắt người gần giao điểm phía trên thay vì ngay giữa khung. Chân trời thì nằm trên vạch một phần ba, vạch trên hay vạch dưới tuỳ bạn muốn khoe trời hay khoe đất, chứ đừng cắt đôi ảnh. Chỉ dời chủ thể lệch khỏi giữa một chút là tấm ảnh thẻ thành tấm ảnh có ý.

Không phải lúc nào cũng phải lệch; có cảnh đối xứng đặt giữa lại đẹp. Nhưng người mới hay có thói quen “nhắm giữa rồi bấm” cho mọi cảnh, nên cứ bật lưới lên để nó nhắc mình. Giờ bạn mở menu bật lưới lên luôn nha, bật rồi để đó khỏi tắt.

Lưới 3 × 3: đặt mắt hay mặt người vào một giao điểm, để đường chân trời trùng vạch một phần ba, chừa khoảng thở phía người nhìn tới. Khung nhỏ bên phải là kiểu “ảnh thẻ”: mặt ngay giữa, chân trời cắt đôi, cái gì cũng đúng tâm nên ảnh đứng yên. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Quy tắc 3: khoảng thở

Người nhìn về bên nào thì chừa trống bên đó. Xe chạy hướng nào thì chừa đường phía trước. Chỗ trống đó gọi là khoảng thở (breathing room, có sách gọi là negative space), và nó là thứ người mới rất hay quên.

Thử tưởng tượng chân dung một người quay mặt sang phải mà mặt lại sát mép phải khung. Nhìn như người ta sắp đụng tường, hơi ngộp. Dời khung cho mặt lệch về bên trái, chừa trống bên phải, tự nhiên thấy dễ thở hẳn, dù chẳng đổi gì khác.

Bạn mở một tấm chân dung cũ trong điện thoại, coi hướng mắt người trong ảnh, rồi thử cắt lại cho chừa trống đúng phía đó. Chỉ một thao tác cắt mà thấy khác liền.

Đường dẫn: cho mắt người xem có lối đi

Thêm một món dễ xài: đường dẫn (leading lines), tức những đường trong cảnh kéo mắt người xem đi vào chủ thể. Lan can, con đường, hàng cây, vạch sàn, hàng gạch lát, đường ray. Đường chạy tới đâu mắt tới đó.

Mẹo nhỏ: hạ người xuống một chút. Đứng cao thì mấy đường này dẹp lép ở đáy ảnh; ngồi xuống là chúng vươn từ góc dưới khung lên tận chủ thể, mạnh hẳn. Gặp đường dẫn, bạn đứng thấp xuống rồi mới bấm.

Cao hay thấp: góc máy đổi cảm giác

Cao thấp cũng đổi cảm giác nhiều lắm. Đứng ngang mắt là ra đúng góc ảnh thẻ, góc ai cũng nhìn thấy hằng ngày nên không có gì lạ. Hạ máy xuống ngang bụng, ngang gối thì chân người ta dài hơn, trời rộng hơn, dáng nhìn có khí thế hơn.

Chụp con nít là ví dụ dễ thấy. Bạn đứng chụp xuống thì đang nhìn nó bằng mắt người lớn: đầu to, người ngắn. Ngồi bệt xuống ngang mắt nó, cả thế giới trong ảnh thành thế giới của nó. Mỗi cảnh, bạn chụp thêm một góc thấp rồi về so.

Lùi ra rồi zoom, hay tiến sát rồi chụp rộng?

Có chuyện này vui nè. Cùng một người, bạn lùi ra xa rồi zoom vào thì mặt người ta gọn lại, mũi tai cân đối. Tiến sát rồi chụp góc rộng thì mũi to, tai nhỏ, mặt phình ra. Không phải người ta đổi, mà là khoảng cách từ máy tới mặt đổi. Bài Góc nhìn có nói kỹ chuyện tiêu cự và khoảng cách, ở đây bạn chỉ cần nhớ chụp chân dung thì lùi ra.

Mà zoom có hai loại, loại nào làm ảnh bể thì mình để dành một bài riêng về zoom. Trước mắt, bạn thử cùng một người, một lần tiến sát chụp rộng, một lần lùi ra rồi zoom vào, tự nhìn hai tấm là thấy khác biệt.

Chụp rộng rồi cắt sau

Chụp chưa chuẩn ngay cũng không sao. Chưa chắc khung thì cứ chụp hơi rộng, về mở điện thoại bật lưới mà cắt (crop) lại: dời chủ thể về giao điểm, chừa khoảng thở, bỏ mảng nền thừa.

Cắt thì mất chút chi tiết, vì bỏ bớt pixel đi. Nhưng máy 24 MP cắt còn 12 MP vẫn đăng mạng thoải mái, trên màn hình điện thoại không ai thấy khác. Chưa chắc khung, bạn cứ chụp rộng hơn rồi cắt sau.

Ghi nhớ nhanh

• Khác mỗi chỗ đứng: cùng máy cùng cài đặt, ảnh có gu hay không là do bạn đứng đâu.
• Nền cho sạch: nhìn ra sau lưng chủ thể, bước sang một bước trước khi bấm.
• Bật lưới 3×3, đặt chủ thể gần giao điểm, chân trời trên vạch một phần ba.
• Chừa khoảng thở phía người nhìn, phía xe chạy.
• Hạ thấp máy, lùi ra rồi zoom; chưa chắc khung thì chụp rộng rồi cắt sau.

Bạn mở lại thư viện ảnh tháng này, đếm thử bao nhiêu tấm có chủ thể nằm ngay giữa khung? Chọn một tấm, cắt lại theo lưới một phần ba rồi so với bản gốc, bạn thấy tấm nào có gu hơn? Còn chuyện bố cục đẹp rồi mà ảnh vẫn mờ, không biết tại đâu, mình để bài sau.