Ảnh bị mờ: 5 nguyên nhân khác nhau, nhìn 10 giây là biết kiểu nào

← BlogKiến thức máy ảnh · 7 phút đọc

Năm tấm ảnh mờ, nhìn giống nhau

Bài Bố cục kết bằng một câu hỏi: bố cục đẹp rồi mà ảnh vẫn mờ thì tại đâu? Mình cũng từng đứng ở chỗ đó. Chụp một buổi về, lọc ra cả chục tấm mờ, và nghĩ đơn giản là tay mình yếu. Hoá ra không phải. Bày năm tấm mờ cạnh nhau, nhìn thoáng thì giống nhau, nhìn kỹ thì mỗi tấm hỏng theo một kiểu riêng.

Mờ có năm kiểu. Mỗi kiểu để lại một dấu vết riêng trên ảnh, và mỗi kiểu có một cách chữa riêng. Biết đọc dấu vết thì chữa dễ. Không biết thì cứ tăng tốc độ màn trập hoài mà ảnh vẫn mờ, vì bệnh nằm ở chỗ khác.

Kiểu 1: rung tay, cả tấm nhoè về một hướng

Camera shake (rung tay) là kiểu dễ gặp. Dấu vết: cả tấm nhoè đều, và nhoè về cùng một hướng. Nhìn mấy cái đèn hay điểm sáng nhỏ trong ảnh, chúng kéo thành vệt ngắn, vệt nào cũng song song với vệt nào. Đó là máy đã xê dịch trong lúc màn trập còn mở.

Thường nó xảy ra khi tốc độ chụp chậm hơn 1 chia tiêu cự, bài Tốc độ màn trập có nói kỹ mốc này. Trời tối, trong nhà, chụp buổi chiều muộn là hay rơi vào vùng đó mà không để ý.

Chữa: tăng tốc độ lên, tì tay hay tì máy vào tường, cột, mép bàn, hoặc bật chống rung rồi chụp lại. Mình hay làm cả ba cùng lúc khi trời tối.

Kiểu 2: vật chạy, nền nét mà người nhoè

Motion blur (nhoè do chuyển động) ngược lại với kiểu 1: nền vẫn nét căng, chỉ riêng chủ thể, người, con chó, đứa nhỏ đang chạy, là nhoè. Tay bạn không rung. Chủ thể di chuyển nhanh hơn tốc độ chụp, nên trong lúc màn trập mở nó đã kịp đổi chỗ.

Chữa: đẩy tốc độ lên 1/500 giây trở lên. Thiếu sáng thì tăng ISO, tức cho máy khuếch đại tín hiệu mạnh hơn, chấp nhận ảnh có hạt. Hạt vẫn hơn nhoè, vì hạt về phần mềm còn giảm được, còn nhoè thì chịu. Bài ISO có nói chuyện này.

Kiểu 3: nét sai chỗ

Kiểu này dễ đánh lừa. Trong ảnh vẫn có chỗ nét căng, nhưng là cái tai, cái vai, hay bức tường phía sau. Còn chỗ cần nét, con mắt, thì mờ. Máy đã lấy nét, chỉ là lấy nét sai chỗ.

Nguyên nhân là vùng nét mỏng. Chụp chân dung mở khẩu lớn, vùng nét có khi chỉ 4 cm, bài Độ sâu trường ảnh đã tính. Lệch một chút là mắt rớt ra ngoài.

Chữa có hai hướng. Một là chọn đúng điểm lấy nét: bật Eye AF, tức để máy tự tìm mắt và đặt điểm nét lên đó, bài Lấy nét tự động có nói. Hai là làm vùng nét dày hơn: khép khẩu xuống khoảng f/4 tới f/5.6, mắt với tai cùng nằm trong vùng nét, lệch một chút cũng không sao.

Kiểu 4: mịn như sáp

Kiểu này nhìn hơi kỳ. Ảnh không nhoè, viền vẫn rõ, nhưng da, áo, tóc mịn lì như tượng sáp, mất hết lỗ chân lông, sợi vải, kiểu như ảnh vẽ. Đây không phải lỗi lúc chụp, mà là lỗi lúc máy xử lý.

Khi ISO cao, ảnh nhiều hạt, máy chạy noise reduction (khử nhiễu) để làm mịn. Khử quá tay thì nó xoá luôn chi tiết thật cùng với hạt. Điện thoại chụp ban đêm hay bị kiểu này, vì phần mềm trong điện thoại khử rất mạnh.

Chữa: thêm sáng cho cảnh để hạ ISO xuống, hoặc chụp RAW rồi về tự khử nhiễu nhẹ tay, giữ lại chi tiết. Bài RAW và JPEG có nói vì sao file RAW còn nguyên để bạn tự quyết.

Kiểu 5: mềm đều cả tấm

Kiểu cuối là mềm đều, không chỗ nào thật căng, và rõ hơn ở bốn góc. Không có vệt, không có vùng nét lệch, chỉ là cả tấm thiếu độ sắc. Lỗi này nằm ở ống kính và những gì gắn trước ống.

Có ba thủ phạm quen: ống đang mở hết cỡ nên mép ảnh mềm (bài Tật ống kính có nói), kính lọc rẻ gắn trước ống làm giảm độ nét, hoặc đơn giản là mặt kính dính mỡ tay. Hồi đó mình quên vụ cuối hoài, chụp xong mới thấy cả buổi mềm vì một dấu ngón tay.

Chữa: khép 1 tới 2 stop, lau mặt ống, tháo kính lọc ra chụp lại rồi so hai tấm. Cái nào làm ảnh nét lên thì đó là thủ phạm.

Chống rung giúp được tới đâu

Image stabilization (chống rung) là thứ đáng bật khi phải cầm tay chụp chậm. Nó cho bạn chụp chậm thêm khoảng 3 tới 4 stop mà ảnh vẫn ổn: thay vì bị kẹt ở mốc 1 chia tiêu cự, bạn có thể xuống chậm hơn khá nhiều.

Nhưng để ý: chống rung chỉ chữa kiểu 1. Vật chạy nó không giữ được, vì chủ thể tự di chuyển chứ không phải máy. Nét sai chỗ, mịn như sáp, ống mềm cũng không liên quan. Nên trước khi bật, bạn phải biết mình đang gặp kiểu nào.

Còn máy đang rung trong tay mà nó giữ hình bằng cách nào, chuyện đó mình để dành cho bài Chống rung sắp tới. Giờ cứ bật lên khi chụp chậm.

Bắt bệnh 10 giây ngay trên máy

Cách mình hay làm: chụp xong, khoan cất máy. Bấm xem lại, phóng to ảnh lên hết cỡ, nhìn kỹ 10 giây theo thứ tự này.

Dấu vết trên ảnh	Kiểu mờ	Chữa ngay
Cả tấm nhoè một hướng, đèn kéo vệt	Rung tay	Tăng tốc, tì tay, bật chống rung
Nền nét, riêng chủ thể nhoè	Vật chạy	1/500 trở lên, tăng ISO nếu cần
Có chỗ nét căng nhưng không phải mắt	Nét sai chỗ	Eye AF, hoặc khép f/4–f/5.6
Không nhoè mà da mịn như sáp	Khử nhiễu quá tay	Thêm sáng, hạ ISO, chụp RAW
Mềm đều, rõ ở góc	Ống kính	Khép 1–2 stop, lau ống, tháo kính lọc

Thứ tự đó cũng là thứ tự hay gặp: rung tay đứng đầu. Kiểm xong rồi mới cất máy, vì về nhà mở lên máy tính mới thấy thì cảnh đã không còn để chụp lại.

Ghi nhớ nhanh

• Mờ có 5 kiểu, mỗi kiểu một dấu vết riêng, một cách chữa riêng.
• Nhoè một hướng là rung tay; một vật nhoè là vật chạy.
• Có chỗ nét nhưng không phải mắt là nét sai chỗ: Eye AF hoặc khép f/4–f/5.6.
• Mịn như sáp là khử nhiễu quá tay; mềm đều ở góc thì coi lại ống, kính lọc, mỡ tay.
• Chống rung cho thêm 3–4 stop nhưng chỉ chữa rung tay; chụp xong phóng to kiểm ngay.

Trong đống ảnh mờ gần đây của bạn, kiểu nào nhiều hơn cả? Thử lôi 5 tấm mờ ra, phóng to và xếp vào 5 ô theo bảng trên. Mình đoán phần lớn rơi vào một hai kiểu thôi, và từ đó bạn biết phải sửa thói quen nào trước.