Lấy nét tự động (Autofocus): máy bắt trúng mắt trong nháy mắt bằng cách nào

← BlogKiến thức máy ảnh · 5 phút đọc

Vùng nét 4 cm, máy vẫn trúng mắt

Chụp chân dung ở f/1.8, vùng nét chỉ cỡ 4 cm (bài Độ sâu trường ảnh đã tính). Vậy mà bấm một cái, mắt nét, trong nháy mắt. Máy làm chuyện đó bằng cách nào?

Câu trả lời ngắn: máy nhìn thẳng vào cảm biến, đo xem ảnh đang lệch nét bao nhiêu, rồi ra lệnh cho ống kính dịch đúng chừng đó.

Lấy nét là gì

Trong ống kính có một nhóm thấu kính chuyên để lấy nét. Lấy nét là dịch nhóm đó tới lui cho mặt phẳng nét rơi đúng vào chủ thể. Mô-tơ trong ống lo phần dịch. Phần khó không phải dịch, mà là biết dịch về phía nào và bao xa.

Có hai cách máy tìm ra câu trả lời đó.

Cách 1: dò tương phản

Ảnh nét thì cạnh sắc, tương phản cao. Máy đẩy thấu kính một chút, đo tương phản tại điểm lấy nét. Tăng thì đi tiếp, giảm thì quay đầu. Nhưng nó phải lố qua đỉnh mới biết đỉnh ở đâu, nên ống hay rà tới rà lui một hai nhịp trước khi dừng.

Cách này chính xác, không cần phần cứng riêng, nhưng chậm. Máy compact, máy cũ và nhiều máy quay phim giá rẻ dùng cách này.

Cách 2: đo lệch pha

Giống hai mắt bạn: hai mắt nhìn từ hai vị trí lệch nhau, não so hai hình và biết ngay vật ở gần hay xa, không cần “rà”.

Máy làm y vậy: lấy ánh sáng từ hai mép đối diện của ống kính, đem so với nhau. Nét thì hai hình chồng khít. Chưa nét thì lệch. Lệch bên nào cho biết phải dịch ống về phía nào; lệch bao nhiêu cho biết dịch bao xa. Một lần là tới, không cần rà.

Máy lấy ánh sáng từ hai mép đối diện của ống kính. Nét thì hai tia gặp nhau đúng trên cảm biến. Chưa nét thì chúng cắt nhau trước hoặc sau cảm biến và chạm cảm biến ở hai chỗ: khoảng lệch cho biết phải dịch ống bao xa, bên nào lệch cho biết dịch về phía nào. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Điểm lấy nét nằm trên cảm biến

Máy DSLR ngày xưa phải có một cụm đo pha riêng dưới gương lật, nên điểm lấy nét chỉ tập trung ở giữa khung. Máy không gương lật đặt luôn các pixel đo pha rải ngay trên cảm biến, gần kín khung hình. Lấy nét ở sát mép cũng được, và điểm đo nhìn đúng cái ảnh sẽ chụp.

Hầu hết máy hiện nay dùng cả hai: đo pha để tới nhanh, dò tương phản thêm một nhịp cuối cho chắc.

Eye AF: phần đọc ảnh

Hai cách trên chỉ trả lời “dịch bao xa”. Còn câu “lấy nét vào đâu” là việc của phần nhận diện. Máy soi hình từ cảm biến liên tục, qua một bộ nhận diện đã học rất nhiều ảnh mặt, mắt, người, thú. Thấy mắt là đặt điểm lấy nét lên đó, mắt di chuyển thì điểm chạy theo.

Vùng nét 4 cm vẫn trúng mắt là nhờ vậy. Máy có Eye AF thì bật lên, để máy tự tìm mắt, bạn chỉ lo khung hình.

AF-S và AF-C

Trên máy có hai chế độ hay dùng:

Chế độ	Máy làm gì	Dùng khi
AF-S (single)	Khoá nét một lần rồi giữ	Chủ thể đứng yên: chân dung, sản phẩm, phong cảnh
AF-C (continuous)	Đo lại liên tục, đoán chủ thể sẽ tới đâu	Chủ thể di chuyển: trẻ con, thể thao, thú cưng

Chụp liên tiếp 20 hình một giây, mỗi tấm cách nhau 50 mili giây. Trong khoảng đó máy phải đo lại và dịch ống kịp. Kịp hay không tuỳ máy và tuỳ ống. Chụp con nít chạy, cứ để AF-C.

Vì sao trượt nét trong tối

Đo pha cần hai thứ: đủ sáng và có cạnh. Tối thì tín hiệu nhiễu, hai hình khó so. Tường trắng trơn, trời xanh phẳng thì chẳng có cạnh nào để bám. Gặp vậy mình nhắm vào viền áo, mép bàn, bất cứ chỗ nào có đường nét, rồi mới bố cục lại.

Ống khẩu lớn bắt nét nhanh hơn trong tối, vì lỗ sáng to đổ nhiều sáng hơn vào các pixel đo pha, và hai mép ống cách xa nhau hơn nên độ lệch dễ đo hơn. Đây là một lý do nữa để sắm ống khẩu lớn ngoài chuyện xoá phông.

Ghi nhớ nhanh

• Lấy nét = dịch thấu kính; cái khó là biết hướng và khoảng cách.
• Dò tương phản: chắc mà chậm, phải rà. Đo pha: biết ngay hướng và khoảng, một lần là tới.
• Máy không gương lật đo pha ngay trên cảm biến, rải gần kín khung.
• Eye AF chọn chỗ lấy nét; AF-S cho vật đứng yên, AF-C cho vật di chuyển.
• Thiếu sáng, thiếu cạnh là trượt: nhắm vào chỗ có đường nét.

Máy bạn có Eye AF chưa, và bạn để AF-S hay AF-C mặc định? Thử đổi sang AF-C một ngày chụp con nít, bạn sẽ thấy tỉ lệ nét khác hẳn.