Cảm biến điện thoại 2026: máy nào lớn hơn, và sao f/1.8 vẫn không xoá phông?

← BlogReview thiết bị · 7 phút đọc

f/1.8 mà phông vẫn rõ mồn một

Bạn mở app chụp, thấy ghi f/1.8, nghĩ bụng chắc xoá phông ngang máy ảnh. Chụp người cách một mét rưỡi, nhìn lại: mặt nét, mà cái quán, hàng xe sau lưng cũng nét luôn. Không phải máy lừa bạn. Cái số f/1.8 đó, đem qua máy ảnh full-frame, nó chỉ bằng cỡ f/6.3.

Mình không có phòng thí nghiệm, chỉ ngồi đọc thông số sáu máy đang bán rồi tính lại theo công thức có sẵn. Bài này kể lại những gì mình thấy.

Số f phải đi kèm cỡ cảm biến

Bài Khẩu độ đã nói số f là tỉ lệ giữa tiêu cự và đường kính lỗ sáng. Cùng một số f thì lượng sáng rơi lên mỗi mi-li-mét vuông cảm biến là như nhau, chuyện đó đúng cho cả điện thoại lẫn máy ảnh. Nhưng độ xoá phông thì không đi theo số f, nó đi theo đường kính lỗ sáng thật và khoảng cách.

Bài Cảm biến full-frame, APS-C, điện thoại có tính cảm biến điện thoại bé hơn full-frame cỡ 12 lần diện tích. Cảm biến bé thì muốn lấy cùng khung hình phải dùng ống kính ngắn hơn rất nhiều, và ống ngắn với cùng số f thì lỗ sáng thật bé xíu. Muốn so độ xoá phông cho công bằng, bạn lấy số f của điện thoại nhân với hệ số crop (crop factor). Với nhóm cảm biến 1/1.3, hệ số đó rơi vào khoảng 3,5, nên f/1.8 ra cỡ f/6.3.

Sáu máy, xếp theo cỡ cảm biến

Điện thoại với nhau cũng không bằng nhau. Mình lấy số DXOMARK và trang hãng công bố, tháng 10/2026, xếp sáu máy flagship đang bán theo cỡ cảm biến chính:

• Xiaomi 17 Ultra: cảm biến 1 inch, thuộc nhóm lớn.
• Oppo Find X9 Ultra và vivo X300 Ultra: cỡ 1/1.12.
• Galaxy S26 Ultra, Pixel 11 Pro và iPhone 18 Pro: cùng cỡ 1/1.3, lệch nhau một hai phần trăm.

Riêng iPhone, Apple không công bố cỡ cảm biến. Nếu vẫn là cảm biến 48 MP như đời trước, điểm ảnh 1,22 µm, thì tính ra cỡ 71 mm², cũng rơi vào nhóm 1/1.3. Huawei Pura 90 Ultra nghe đồn cũng 1 inch, nhưng chưa có số chính hãng nên mình chưa xếp.

Nhóm 1 inch lớn hơn nhóm 1/1.3 cỡ 1,6 lần diện tích. Khác biệt có, nhưng không phải trời vực; cả sáu máy đều nằm trong nhóm cảm biến điện thoại thuộc hàng lớn hiện nay.

Sáu cảm biến điện thoại vẽ đúng tỉ lệ cạnh khung full-frame 36 × 24 mm (nét đứt). Nhóm 1 inch lớn hơn nhóm 1/1.3 cỡ 1,6 lần; full-frame lớn hơn 1 inch cỡ 7 lần. Số theo trang hãng và DXOMARK, 10/2026; iPhone là ước tính vì hãng không công bố. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

“1 inch” không tới 1 inch

Nghe “1 inch” tưởng to, nhưng cảm biến gọi là 1 inch chỉ đo 13 × 9 mm, đường chéo chưa tới 16 mm, tức khoảng 0,6 inch thật. Tên gọi này kế thừa từ ống đèn hình (vidicon tube) thời máy quay cũ: con số chỉ đường kính ống thuỷ tinh, không phải cỡ vùng cảm quang bên trong. Ngành vẫn giữ cách gọi đó tới giờ, nên “1/1.3 inch” hay “1 inch” đều là tên quy ước, bạn đừng lấy thước đo.

Đặt cảm biến 1 inch lên full-frame 36 × 24 mm, nó lọt thỏm: diện tích còn thua cỡ 7 lần. Nhóm 1/1.3 thì thua cỡ 12 lần như bài cảm biến đã tính.

Vì sao cảm biến bé thì vùng nét sâu

Cùng đứng cách người 1,5 m, cùng lấy khung hình góc rộng, full-frame dùng ống 24 mm còn điện thoại dùng ống ngắn hơn vài lần. Bài Độ sâu trường ảnh đã nói tiêu cự ngắn thì vùng nét sâu. Nên cùng ghi f/1.8:

• Trên full-frame 24 mm, vùng nét chỉ hơn bốn tấc, khoảng 1,31 m tới 1,75 m, phông sau lưng mềm đi rõ.
• Trên điện thoại, vùng nét kéo từ 1 m tới 3 m, mọi thứ trong khoảng đó đều nét.

Đó là lý do chụp người ở 1,5 m trên điện thoại, phông vẫn rõ. Máy không làm sai, chỉ là vùng nét của nó sâu gấp mấy lần.

Quy ra số f máy ảnh

Mình quy bốn trường hợp về cùng độ xoá phông trên full-frame, số lấy từ cỡ cảm biến và khẩu độ hãng công bố:

Máy	Số f ghi trên máy	Tương đương full-frame
Xiaomi 17 Ultra (1 inch)	f/1.7	f/4.6
Galaxy S26 Ultra (1/1.3)	f/1.4	f/4.9
iPhone 18 Pro (1/1.3, mở hết)	f/1.5	f/5.3
Điện thoại nhóm 1/1.3	f/1.8	f/6.3

Cảm biến 1 inch của Xiaomi tới f/4.6, còn nhóm 1/1.3 quanh f/5 tới f/6.3. Toàn là mức máy ảnh dùng để chụp phong cảnh, không phải chân dung.

Muốn phông tan như ảnh chân dung, người cầm máy ảnh đổi qua ống 50 mm. Điện thoại bấm 2× thì phần lớn là cắt hình (crop) từ cảm biến chính, cảm biến hữu dụng bé đi nữa, quy ra còn cỡ f/13. Càng zoom bằng cắt hình, phông càng khó mềm.

Nói vậy không có nghĩa điện thoại chụp xấu

Mình không bênh hãng nào, cũng không chê. Con số ở trên là chuyện quang học, còn ảnh điện thoại đẹp là chuyện khác: phần mềm gộp nhiều khung liên tiếp để giảm nhiễu, kéo dải sáng, và xoá phông bằng tính toán, tức là máy tách người ra rồi làm mờ nền bằng thuật toán, không cần tới lỗ sáng to.

Cảm biến to hứng được nhiều sáng hơn, đó là lợi thế vật lý, không cãi được. Nhưng tấm ảnh cuối cùng đẹp hay không còn là chuyện xử lý, và ở khoản xử lý thì điện thoại đi rất xa. Hai chuyện khác nhau, đừng lấy cái này đánh giá cái kia.

Ghi nhớ nhanh

• Số f trên điện thoại phải nhân với hệ số crop mới so được với máy ảnh: f/1.8 nhóm 1/1.3 tương đương cỡ f/6.3 full-frame.
• Xếp theo cỡ cảm biến (DXOMARK + trang hãng, 10/2026): Xiaomi 17 Ultra 1 inch; Oppo Find X9 Ultra, vivo X300 Ultra 1/1.12; Galaxy S26 Ultra, Pixel 11 Pro, iPhone 18 Pro 1/1.3.
• “1 inch” chỉ 13 × 9 mm, chéo chưa tới 16 mm; còn thua full-frame cỡ 7 lần diện tích.
• Cảm biến bé thì ống ngắn, vùng nét sâu: cùng f/1.8, máy ảnh nét hơn bốn tấc, điện thoại nét từ 1 m tới 3 m.
• Bấm 2× là cắt hình, quy ra cỡ f/13; phông mềm trên điện thoại chủ yếu nhờ phần mềm.

Máy bạn đang dùng đứng hạng mấy trong bảng này? Thử chụp một người cách 1,5 m bằng điện thoại và bằng máy ảnh (nếu có) cùng khung hình, rồi so phông sau lưng, bạn sẽ thấy cái số f/1.8 nó khác nhau tới đâu.