Đo sáng và Histogram: vì sao chụp váy trắng ra xám, và cách đọc biểu đồ sáng

← BlogKiến thức máy ảnh · 5 phút đọc

Máy không hỏng, bạn cũng không sai

Chụp váy cưới trắng, ảnh ra xám. Chụp áo khoác đen, ảnh cũng ra xám. Nhiều người tưởng máy lỗi hoặc mình đặt sai. Thật ra máy đang làm đúng việc nó được thiết kế, chỉ là cách thiết kế đó có một giả định.

Máy đo cái gì

Máy đo lượng ánh sáng dội lại từ cảnh. Nó không biết vật trước mặt màu gì, nên nó giả định mọi cảnh trộn lại đều là một màu xám vừa (xám 18%), không sáng không tối.

Váy trắng phản chiếu nhiều sáng hơn xám, máy tưởng cảnh quá sáng nên hạ xuống: váy thành xám. Áo đen phản chiếu ít hơn xám, máy tưởng cảnh quá tối nên kéo lên: áo cũng thành xám. Hai tấm, hai màu khác nhau, cùng ra xám.

Sửa bằng bù trừ EV

Trên máy có nút bù trừ EV (exposure compensation, ký hiệu +/−). Quy tắc nghe ngược mà đúng:

• Cảnh sáng hơn xám (váy cưới, tuyết, tường trắng, sản phẩm trên phông trắng): cộng khoảng 1 tới 2 stop.
• Cảnh tối hơn xám (áo đen, sản phẩm trên phông đen, cảnh đêm): trừ khoảng 1 stop.

Mỗi stop là sáng gấp đôi. Cứ làm vậy, không cần hiểu sâu hơn.

Ba kiểu đo sáng

Máy có ba kiểu đo, khác nhau ở chỗ nó nhìn vùng nào của khung hình:

Kiểu đo	Máy nhìn vào đâu	Dùng khi
Ma trận (matrix, evaluative)	Chia khung thành nhiều vùng, cân cả cảnh	Hầu hết trường hợp, mình dùng nhiều nhất
Trọng tâm (center-weighted)	Nặng phần giữa khung	Chủ thể ở giữa, nền không quan trọng
Điểm (spot)	Một chấm nhỏ, thường theo điểm lấy nét	Người đứng ngược sáng: đo vào mặt, phông cháy thì kệ

Đừng tin màn hình, tin histogram

Màn hình sau máy không đáng tin để xem độ sáng: độ sáng màn hình chỉnh được, ra nắng thì mù, trong phòng tối thì cái gì cũng thấy sáng. Thứ đáng tin là histogram (biểu đồ sáng).

Histogram: trục ngang từ đen (trái) sang trắng (phải), cột cao ở đâu là ảnh có nhiều chỗ sáng cỡ đó. Ảnh đêm dồn trái, váy cưới dồn phải, cả hai đều đúng. Chỉ sợ dính vách (đỏ): vùng đó mất chi tiết. Sơ đồ vẽ theo số liệu thật.

Cách đọc: trục ngang chạy từ đen bên trái sang trắng bên phải. Cột cao ở đâu là ảnh có nhiều điểm sáng cỡ đó. Bật histogram trong menu xem lại ảnh, hoặc ngay trên màn hình lúc chụp.

Cháy và bệt

Biểu đồ dồn sát mép phải, cụt như đụng vách, là cháy sáng: vùng đó trắng trơn, mất hết chi tiết. Dồn sát mép trái, cụt như vách, là bệt đen: vùng đó đen trơn.

Quan trọng: không có hình histogram nào là chuẩn. Chụp đêm, đồi lệch trái là đúng. Chụp váy cưới, đồi lệch phải là đúng. Chỉ sợ dính vách. Dính vách bên nào thì bớt sáng hoặc thêm sáng cho rời ra.

Bẫy: một kênh màu cháy trước

Có một bẫy: biểu đồ sáng chung trông ổn, nhưng một kênh màu đã cháy. Chụp bông hồng đỏ, kênh đỏ chạm trần trước, cánh hoa mất hết vân dù ảnh nhìn chung không sáng.

Cách phòng: bật histogram từng kênh màu (RGB) thay vì chỉ biểu đồ sáng chung, và bật nhấp nháy vùng cháy (highlight warning, “zebra”). Vùng nào nhấp nháy là vùng đó đã mất.

Histogram và RAW

Một chuyện máy không nói: histogram trên máy vẽ từ ảnh JPEG xem trước, kể cả khi bạn chụp RAW. Cháy trong JPEG thì mất luôn trong JPEG. Còn RAW thường vẫn giữ được một phần vùng sáng mà JPEG đã cháy, về máy tính kéo lại được.

Vì vậy chụp sản phẩm trên phông trắng, mình đẩy sáng tới sát mép phải mà chưa chạm, rồi tin RAW. Chuyện RAW giữ được bao nhiêu để bài RAW và JPEG.

Ghi nhớ nhanh

• Máy kéo mọi cảnh về xám vừa: cảnh sáng thì cộng EV, cảnh tối thì trừ.
• Ngược sáng thì đo điểm vào mặt người.
• Tin histogram, không tin màn hình. Không có hình chuẩn, chỉ sợ dính vách.
• Bật histogram RGB và nhấp nháy vùng cháy.
• Cháy ở RAW còn cứu được một phần, cháy ở JPEG là mất.

Bạn đã bật histogram trên máy chưa? Thử chụp một tờ giấy trắng rồi nhìn đồi nằm ở đâu, bạn sẽ hiểu ngay máy “nghĩ” gì.